Apríl mánuður einkenndist af skýrri og markvissri hagsmunagæslu SVÞ, sérstaklega í tengslum við eldsneytismál, verðstýringu og lagasetningu. Viðfangsefnin voru veigamikil og snertu beint rekstrarumhverfi fyrirtækja. Umræða um samkeppnishæfni, hlutverk stjórnvalda og undirbúning lagasetningar var áberandi. Einnig var sjónum beint að samgöngumálum sem lykilþætti í starfsemi fyrirtækja.
Smelltu á blaðið hér fyrir neðan.
Ný skýrsla Nordregio, State of the Nordic Region 2026, sýnir skýrt að rekstrarumhverfi fyrirtækja á Norðurlöndum er að breytast hratt – og ekki jafnt alls staðar.
Fyrir stjórnendur í verslun og þjónustu snýst þetta ekki um langtímagreiningu – heldur ákvarðanir sem þarf að taka núna.
1. Fólk færist – markaðurinn fylgir
2. Aldurssamsetning breytist hratt
3. Vöxtur knúinn af innflutningi fólks
4. Óvissa er orðin nýja normið
Meðal annars:
Þróunin er skýr:
Samkeppni mun ráðast af því hver aðlagast hraðast.
Fyrirtæki sem:
munu ná forskoti.
Smelltu hér til að nálgast skýrsluna.
Greiningaraðilar verkalýðshreyfingarinnar ósammála um álagningu eldsneytis
Á skömmum tíma hafa tvær greiningar á eldsneytisverði verið birtar af hálfu aðila innan verkalýðshreyfingarinnar. Það sem vekur ekki síst athygli er að umræddar greiningar komast að ólíkum niðurstöðum. Í sjálfu sér er ekki óeðlilegt að aðilar séu ósammála um túlkun gagna, en það vekur upp alvarlegar spurningar um forsendur og vinnubrögð þegar ASÍ kemst að þeirri niðurstöðu að framlegð á eldsneyti það sem af er ári sé nálægt sögulegu meðaltali, á meðan Viska kemst að þeirri niðurstöðu á hún sé sögulega há. Þá greinir aðila einnig á um umfang framlegðarinnar sjálfrar svo um munar, eða um 17 krónum á lítrann fyrir árið 2026.
Í kjölfar greiningar Visku bentu SVÞ á mikilvægi þess að notast við mælikvarða sem endurspegla raunverulegan innkaupakostnað og raunverulegt verð til neytenda hér á landi. Bent var á að sú aðferðafræði sem stuðst var við í greiningu Visku væri til þess fallin að ofmeta álagningu. ASÍ virðist einnig komast að áþekkri niðurstöðu, þ.e. að Viska hafi ofmetið álagningu á eldsneyti.
Auðvelt að ofmeta álagningu ef mælikvarðar eru rangir
Greining ASÍ og Visku á það þó sammerkt að stuðst er við heimsmarkaðsverð í Bandaríkjunum fremur en í Evrópu og horfa alfarið fram hjá flutningskostnaði og örum breytilegum kostnaði sem fellur til við innkaup. Þetta þarf að leiðrétta, því þetta leiðir til þess að báðar greiningarnar vanmeta raunverulegan innkaupakostnað. Munurinn er þó sá að ASÍ styðst við lægsta verð á dælu hverju sinni, ólíkt Visku sem styðst við meðalverð. Ætla má að lægsta verð gefi raunhæfari mynd af því verði sem neytendur greiða í reynd, þar sem neytendum stendur almennt til boða ýmis afsláttarkjör í gegnum vildarkerfi eða með notkun dælulykils. Því má leiða að því líkum að niðurstaða ASÍ sé nær raunveruleikanum þótt aðferðafræðin geti eftir sem áður leitt til ofmats á álagningu sökum þess að innkaupaverð er vanmetið. SVÞ hefur áður bent á að eðlilegra sé að horfa til þróunar innflutningsverðs á eldsneyti samkvæmt tollagögnum Hagstofu Íslands.
Aðferðafræðin skiptir máli. Hún skiptir máli við mat á framlegð í dag, og hún skiptir máli þegar valið er tímabil til samanburðar. Í greiningu ASÍ kemur fram að framlegð hafi aukist frá árinu 2022. Mikilvægt er að hafa í huga að árin 2020 til 2022 voru óvenjuleg fyrir margar sakir, ekki síst Covid og afleiðingar þess. Samanburður við sögulegt frávik getur verið villandi, nema leiðrétt sé fyrir því, enda benda eigin gögn ASÍ til þess að framlegð hafi verið óvenju lág á þessum árum. Að sama skapi virðast gögnin benda til þess að nú sé markaðurinn að færast nær sögulegu horfi.
Afnám bensíngjalda skilaði sér í lækkun bensínverðs um áramót
Að gefnu tilefni, má einnig leiðrétta staðhæfingar um þær breytingar á eldsneytisverði sem tóku gildi um áramót og ályktanir um að lækkun hafi ekki skilað sér til neytenda í lægra dæluverði. Í ljósi þess að umræða um þessar breytingar hefur skotið upp kollinum á ný, virðist sem nauðsynlegt sé að árétta að dæmin benda til þess að lækkunin hafi skilað sér til neytenda. Er þessi ályktun m.a. reist á samantekt ASÍ á bensínverði fyrir og eftir áramót, sem sýnir að hjá öllum smásöluaðilum lækkaði lægsta verð um 96,2–96,6 kr. á lítra. Miðað við forsendur SVÞ þar sem gengið er út frá 10% íblöndun, er það um 1,8–2,2 kr. meiri lækkun en útreikningar SVÞ gáfu tilefni til. Þá benda gögn Hagstofu Íslands jafnframt til þess að áhrif kerfisbreytingarinnar á vísitölu neysluverðs um áramótin hafi verið 0,09% til lækkunar en ekki 0-0,1% til hækkunar líkt gert var ráð fyrir í forsendum frumvarps um kílómetragjald. Þetta hefur SVÞ áður bent á.
Ábyrgð greiningaraðila er mikil og forsendur verða að standast skoðun
Vegna ástandsins í Miðausturlöndum er eldsneytisverð mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum bæði hér heima sem og erlendis. Dragi ekki til tíðinda, má ætla að slík umfjöllun verði áfram í deiglunni á næstunni. Reynir þá á að greiningaraðilar vandi til verka og umræðan fari fram á forsendum sem standast skoðun. Ef greiningar byggja ekki á mælikvörðum sem endurspegla raunverulegan kostnað og raunverulegt verð til neytenda er hætt við að þær valdi upplýsingaóreiðu í stað upplýstrar og málefnalegrar umræðu. Almenningur á rétt á því að umræða um jafn mikilvægan útgjaldalið sé rétt, skýr og reist á traustum grunni.
____
Sjá umfjöllun VB.is HÉR!
![Erlend netverslun Íslendinga heldur áfram að vaxa [RSV]](https://svth.is/wp-content/uploads/2026/03/Frett-a-vef-40-1080x675.png)
Í desember nam velta vegna kaupa einstaklinga í erlendri netverslun rúmum 4,2 milljörðum króna, sem er hæsta mánaðarlega tala sem mælst hefur frá upphafi mælinga. Það er jafnframt rúmlega 20% aukning frá desember 2024.
Á árinu 2025 nam erlend netverslun alls 34,5 milljörðum króna, sem jafngildir 15% aukningu frá fyrra ári. Samkvæmt RSV eru enn engin merki um að þessi þróun sé að ná hámarki og bendir því margt til að umfang erlendrar netverslunar muni halda áfram að vaxa á næstu árum.
RSV hefur birt ítarlegri gögn um þróunina á innri vef sínum veltan.is, þar sem meðal annars er hægt að skoða veltu í erlendri netverslun eftir vöruflokkum.
Á næstu vikum mun RSV jafnframt gefa út skýrsluna „Erlend netverslun 2025“, þar sem nánar verður rýnt í þróunina og hvaða vörur Íslendingar keyptu helst frá erlendum netverslunum á liðnu ári.
Í kjölfar birtingar á vísitölu neysluverðs (VNV) í janúar fór af stað pólitísk umræða um að olíufélögin hefðu ekki skilað lækkun sem átti að fylgja kerfisbreytingum stjórnvalda á eldsneytisgjöldum að fullu til neytenda.
Nú liggur hins vegar fyrir að ein af forsendum í þeirri umræðu var ekki rétt. Hagstofa Íslands hefur greint frá því að við sannprófun gagna fyrir febrúar hafi komið í ljós að rangt eldsneytisverð var skráð hjá einum smásöluaðila í janúar. Lækkun á dísil í janúar hefði átt að mælast 28,1% (áhrif á VNV -0,3%) í stað 24,2% (áhrif á VNV -0,26%). Lækkun á bensíni hefði átt að mælast 31,5% (áhrif á VNV -0,78%) í stað 27,4% (áhrif á VNV -0,68%).
Þegar þetta er leiðrétt breytast heildaráhrif af kerfisbreytingunni, þ.e. niðurfellingu bensíngjalda og olíugjalda ásamt hækkun kolefnisgjalds og innleiðingu kílómetragjalds á alla bíla. Í stað þess að breytingin hafi verið 0,05% til hækkunar á VNV, líkt og janúartölur gáfu til kynna, voru áhrifin í raun 0,09% til lækkunar.
Leiðrétting Hagstofunnar grefur undan þeirri pólitísku frásögn að olíufélög hafi ekki skilað lækkuninni að fullu til neytenda enda eru áhrif á VNV lægri en áætlað var í lagafrumvarpi um kerfisbreytinguna en þá voru áhrif á VNV metin á bilinu 0–0,1% til hækkunar.
Þegar kemur að verðbólgu er það oftar en ekki dagleg innkaup sem móta afstöðu heimilanna og þar vegur matarkarfan þungt. Samkvæmt nýjustu mælingum hefur verð á mat hækkað um 0,97% milli mánaða og um 5,5% milli ára. Hækkunin dreifist á marga undirflokka meðal annars súkkulaði, grænmeti, fisk og kjöt.
Það sem vekur þó sérstaka athygli eru liðir á borð við verðþróun eggja og svínakjöts en verð á svínakjöti hefur hækkað um 7,6% á síðustu 12 mánuðum og verð á eggjum um 10,5%. Um er að ræða vörur sem njóta verulegrar tollverndar líkt og fram kemur í greinargerð sem SVÞ sendi á Alþingi í tengslum við fyrirhugaðar breytingar á búvörulögum. Þótt verðbreytingar einstaka mánuði geti skýrst af ýmsum ástæðum þá skiptir tollumgjörð máli því háir tollar geta dregið úr aðhaldi innflutnings gagnvart innlendri framleiðslu.
Í greinargerðinni kemur einnig fram að atvinnugreinar á borð við svína- og eggjaframleiðslu hafa hærri hagnaðarhlutfall og arðsemi eigin fjár en viðskiptakerfið í heild á síðustu árum sem gætu verið vísbendingar um takmarkað samkeppnisaðhald.
Því er eðlilegt að spyrja hvort hið opinbera ætti að taka mikla tollvernd til endurskoðunar með það að markmiði að efla samkeppni og draga úr verðbólguþrýstingi.
Nýjar tölur frá Rannsóknasetri verslunarinnar (RSV) sýna töluverðar breytingar á veltu í helstu verslunargreinum á árinu 2025 samanborið við árið 2024. Þróunin undirstrikar áframhaldandi tilfærslu í neyslumynstri og breytt rekstrarskilyrði í einstökum greinum.
Velta í fata- og byggingavöruverslunum dróst saman um rúm 3% milli ára. Á sama tíma jókst netverslun erlendis frá verulega í þessum vöruflokkum. Þessi þróun bendir til áframhaldandi tilfærslu neyslu frá innlendri verslun yfir í erlendar netverslanir.
Fyrir innlenda aðila undirstrikar þetta mikilvægi jafns samkeppnisumhverfis, skilvirks regluverks og raunhæfra rekstrarskilyrða.
Á móti samdrætti í framangreindum flokkum jókst velta í matvöruverslunum um tæp 8% milli ára og í bókaútgáfu um 4,4%. Það bendir til stöðugleika og aukinnar eftirspurnar í ákveðnum grunn- og menningarvöruflokkum.
Talsverð aukning mælist í bílatengdum greinum:
Velta í bílaleigu jókst um 7,7%.
Velta í bílasölu jókst um 28,3%.
Aukning í bílasölu skýrist annars vegar af lágri veltu árið 2024 og hins vegar af mjög aukinni sölu undir lok árs 2025 vegna breytinga stjórnvalda um áramótin.
Á sama tíma dróst velta í olíuverslun saman um 13,3% milli ára.
Mesta hlutfallslega aukningin mælist í lyfjaverslunum, þar sem velta jókst um yfir 30% milli ára. Sú þróun vekur athygli og gefur tilefni til frekari greiningar á undirliggjandi þáttum.
RSV birtir árlega samanburð á veltu í völdum greinum heild- og smásölu, auk samanburðar milli virðisaukaskattstímabila.
Hægt er að nálgast nánari sundurliðun og þróun einstakra vöruflokka á vefnum veltan.is.