14/08/2026 | Fréttir, Greining, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Verslun
Allt að 100 þúsund Íslendingar hafa keypt áfengi af öðrum smásölum en ÁTVR. Nýleg könnun Gallup sýnir að um þriðji hver landsmaður hefur verslað áfengi í vefverslun og hlutfallið nálgast 60% meðal fólks á aldrinum 20–39 ára.
Þetta kemur fram í frétt Vísis um samstarfsherferð SVÞ og sérvöruverslana með áfengi. Markmið herferðarinnar er að draga fram þá staðreynd að neytendur hafa þegar valið aukið valfrelsi — á meðan löggjöfin hefur ekki fylgt þróun markaðarins.
Núverandi reglur heimila erlendum fyrirtækjum að selja áfengi til Íslands í gegnum vefverslun en gera ekki ráð fyrir sambærilegum möguleika fyrir íslensk fyrirtæki. Með skýrari lagaramma væri hægt að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja og tryggja um leið fullnægjandi eftirlit með aldri kaupenda, opnunartíma, aðgengi og markaðssetningu.
Á sama tíma og vefverslun og sérvöruverslanir hafa rutt sér til rúms hefur áfengisneysla hér á landi minnkað um tæp 11% frá árinu 2021.
„Þjóðin hefur alltaf tekið skrefin á undan löggjafanum þegar kemur að áfengislöggjöf,“ segir Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ. Veruleikinn sé sá að fólk vilji val og ekki sé raunhæft að ætla að snúa þróuninni við.
Nánari upplýsingar og staðreyndir um vefverslun með áfengi má finna á
12/08/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál
Ný umbúðareglugerð Evrópusambandsins, PPWR, getur haft veruleg áhrif á íslenska verslun, veitingarekstur og framleiðslu. Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ, ræddi áhrif hennar í viðtali við Vísi í gær 11. ágúst 2026 [SJÁ FRÉTT]
Reglugerðinni er ætlað að draga úr umbúðaúrgangi og notkun einnota umbúða. Markmiðin eru jákvæð. Íslensk verslun hefur ekki hag af því að selja vörur í óþarflega miklum umbúðum eða umbúðum sem eru erfiðar í úrvinnslu. Hvorki verslunin né neytendur hafa þó hag af því að vöruverð hækki í ljósi hækkandi umbúðakostnaðar. Þá virðist innleiðing PPWR að ýmsu leyti geta framkallað umfangsmiklar og kostnaðarsamar breytingar án þess að ásættanlegur umhverfisárangur hljótist af.
Benedikt bendir á að íslenskar aðstæður séu aðrar en víða í Evrópu og mikilvægt sé að taka mið af því við innleiðinguna:
„Enda má gera ráð fyrir að meginhluti regluverksins hafi verið svona hannaður með hliðsjón af þörfum og ástandi í Mið- og Suður-Evrópu, sem kannski á ekki við hér, og í ýmsu tilliti erum við komin bara lengra en þau ríki sem þar eru.“
Reglurnar geta einnig haft áhrif á veitingarekstur og kallað á aukna notkun endurnýjanlegra umbúða. Benedikt segir ýmis álitaefni fylgja slíkum breytingum, meðal annars varðandi matvælaöryggi:
„Þar eru uppi fjölmörg álitamál sem snúa að bara svona heilnæmi matvælanna þegar þau eru bara ekki geymd í umbúðum eða í einhverjum stöðluðum umbúðum sem hafa sannað gildi sitt.“
Stjórnvöld þurfa að upplýsa um næstu skref
SVÞ hafa kallað eftir því að íslenskra hagsmuna verði gætt í aðdraganda þess að PPWR verður tekin upp í EES-samninginn. Telja samtökin að sambærileg sjónarmið hafi komið fram af hálfu annarra EFTA-ríkja. Skilningur SVÞ er að umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hafi góðan skilning á stöðunni og á vettvangi ráðuneytis hans verði hagsmunagæslan virk.
11/08/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál, Þjónusta
Innleiðing nýrrar umbúðareglugerðar Evrópusambandsins (PPWR) hefst nú um miðjan ágúst. Reglurnar eru umfangsmiklar og munu meðal annars hafa áhrif á íslensk fyrirtæki sem framleiða vörur fyrir Evrópumarkað eða selja vörur til ESB.
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu, fjallar um áhrif reglnanna í viðtali í Morgunblaðinu í dag. Hann segir markmið þeirra að mörgu leyti jákvæð, meðal annars að draga úr umbúðaúrgangi og auðvelda endurvinnslu. Hins vegar fylgi reglunum umfangsmiklar kvaðir, kostnaður og umsýsla fyrir fyrirtæki.
Íslenskir útflytjendur geta meðal annars þurft að skrá sig sérstaklega í hverju ESB-ríki sem vörur eru sendar til. Reglurnar gera jafnframt kröfur um efnisnotkun og hönnun umbúða sem geta kallað á breytingar á framleiðslu og pökkun.
Reglugerðin fellur undir EES-samninginn og mun því að óbreyttu síðar einnig hafa áhrif á íslenska innanlandsmarkaðinn. Benedikt segir mikilvægt að tekið verði tillit til íslenskra aðstæðna, enda séu hlutar regluverksins augljóslega útfærðir með stærri markaði í huga.
„Það hefur lengi verið ljóst að þetta verður algjört skrímsli,“ segir Benedikt og varar við því að einstök ákvæði geti orðið kostnaðarsöm og jafnvel haft neikvæð umhverfisáhrif hér á landi.
Nánar er fjallað um málið í Morgunblaðinu í dag, 11. ágúst 2026. –> SMELLIÐ HÉR!
08/07/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld
Viðskiptablaðið fjallar ítarlega um málið í fréttaskýringu í dag, 8. júlí, eftir Örn Arnarson, þar sem farið er yfir umsagnir SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu og Samtaka atvinnulífsins (SA) um umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins (SKE) um dagvöruverð á Íslandi.
Umræðuskjalið, sem SKE birti 10. júní, ber saman matvöruverð á Íslandi og í Evrópu og kemst að þeirri niðurstöðu að verðlag hér á landi sé hátt. Bæði SVÞ og SA gagnrýna hins vegar harðlega að skjalið sé sett fram í tómarúmi — samanburðurinn taki hvorki tillit til tekna og kaupmáttar né til afkomu íslenskrar dagvöruverslunar.
Afkoman styður ekki fákeppnisfullyrðingar
Í umsögn sinni bendir SVÞ á að ef hátt vöruverð mætti rekja til fákeppni og samþjöppunar, eins og SKE gefur í skyn, ætti það að endurspeglast í afkomu dagvörukeðjanna. Gögn úr ársreikningum sýna annað: hagnaður stærstu dagvöruverslana hefur numið 1,7–3% af tekjum frá árinu 2020 og hefur heldur farið lækkandi þrátt fyrir verulegar verðhækkanir á tímabilinu.
Kostnaðarsamsetning verslananna dregur upp skýrari mynd. Af hverjum 100 krónum sem neytendur greiða fyrir dagvöru fara um 79 krónur í vöruinnkaup og um 10 krónur í laun og annan starfsmannakostnað. Afgangurinn fer í annan rekstrarkostnað, afskriftir, fjármagnskostnað og skatta — þannig að eftir standa aðeins um tvær krónur í rekstrarafgang. „SVÞ hafnar því að afkoma dagvöruverslana styðji þá ályktun að þær standi að baki háu matvöruverði,“ segir í umsögninni.
Ísland með næstminnstu samþjöppunina á Norðurlöndum
Sérstaka athygli vekur samanburðarrannsókn norska ráðgjafarfyrirtækisins Samfunnsøkonomisk Analyse, unnin fyrir norsku systursamtök SVÞ, Virke, sem byggir meðal annars á gögnum frá systurstofnunum SKE á öllum Norðurlöndunum. Niðurstöður hennar benda til þess að samþjöppun á íslenskum dagvörumarkaði sé alls ekki óvenjuleg í norrænum samanburði — Herfindahl-Hirschman-vísitalan (HHI) mælist næstlægst á Íslandi af Norðurlöndunum og markaðsskipan hér er sambærileg því sem þekkist í nágrannalöndunum.
Rannsóknin sýnir jafnframt að íslenskar verslanir hafa náð umtalsverðri stærðarhagkvæmni: þær eru að jafnaði stærri en annars staðar á Norðurlöndum og hefur íbúum á hverja verslun fjölgað úr tæplega 2.000 árið 2015 í nær 3.000 árið 2024. Á sama tíma hefur hlutfall ráðstöfunartekna íslenskra heimila sem fer til kaupa á mat- og drykkjarvöru lækkað úr um 16% árið 2010 í 12,7% árið 2024 — og færst þannig nær því sem gerist í nágrannalöndunum.
Fari út fyrir lögbundið hlutverk
SA gengur enn lengra í sinni umsögn og dregur í efa hvort umræðuskjalið rúmist innan lögbundins hlutverks SKE. Að mati samtakanna hafi eftirlitið, með mati sínu á rekstri fyrirtækja, verðlagi og hagræðingarhvötum, farið út fyrir það hlutverk að gæta virkrar samkeppni. SA gagnrýnir jafnframt að forstjóri SKE hafi gagnrýnt rekstur fyrirtækja opinberlega áður en þeim gafst kostur á að svara fyrir sig. Í umsögninni segir að ekkert í skjalinu bendi til óheilbrigðra samkeppnishátta á dagvörumarkaði og hvetja samtökin SKE til að einbeita sér að lögbundnu hlutverki sínu: að rannsaka meint brot á samkeppnislögum.
Viðskiptablaðið bendir jafnframt á að umræðuskjalið birtist eftir að SKE fékk 30 milljóna króna fjárveitingu frá atvinnuvegaráðherra vegna sérstaks átaks stjórnvalda gegn verðbólgu og að sambærilegt skjal um eldsneytismarkaðinn hafi þegar verið birt — en fjármálageirinn gæti orðið næsta viðfangsefni eftirlitsins.
Heimild: Viðskiptablaðið Örn Arnarson, „Samkeppniseftirlitið á hálum ís“, Viðskiptablaðið, 8. júlí 2026, bls. 14–16.
Sjá einnig Yfirlýsing frá SVÞ og SA um umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins –> HÉR
Sjá einnig Samanburðargreiningu á norrænum dagvörumarkaði –> HÉR
_____________________________
03/07/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Úr hagsmunagæslunni
SVÞ og SA gagnrýna vinnubrögð Samkeppniseftirlitsins við umræðuskjöl um dagvöru og eldsneyti.
Tvö nýleg umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins, annars vegar um dagvöruverð og hins vegar um eldsneytismarkað, vekja upp alvarlegar spurningar um hvernig eftirlitið sinnir lögbundnu hlutverki sínu. Umræðuskjöl eiga að vera vettvangur fyrir opin skoðanaskipti, þar sem gögn eru lögð fram, óvissa viðurkennd og kallað eftir sjónarmiðum áður en niðurstöður eru dregnar fram. Þessi skjöl gefa hins vegar á köflum allt aðra mynd.
Samkeppniseftirlitið virðist í þessum tveimur málum hafa fært sig frá hefð sem einkennir mörg evrópsk samkeppnisyfirvöld. Í stað þess að nota umræðuskjöl fyrst og fremst til að setja fram opnar rannsóknarspurningar og kalla eftir gögnum eru þar á köflum settar fram órökstuddar ályktanir og möguleg íhlutun stjórnvalda rædd áður en rannsókn er lokið og umsagnir hafa verið metnar.
Í báðum skjölunum eru t.d. settar fram sterkar ályktanir um markaðshegðun, framlegð og skort á samkeppni, þótt eftirlitið viðurkenni sjálft að rannsóknir séu enn í gangi, frekari gögn og skýringar liggi ekki fyrir og samanburður við önnur ríki sé háður verulegum fyrirvörum.
Umræðuskjölin bera þess merki að Samkeppniseftirlitið hafi á köflum valið framsetningu sem vekur grunsemdir um háttsemi fyrirtækja áður en rannsókn er lokið. Þótt eftirlitið kalli skjölin umræðuskjöl eru þar settar fram staðhæfingar og vísbendingar sem geta haft veruleg áhrif á orðspor fyrirtækja áður en þau hafa fengið endanlegt tækifæri til að tjá sig.
Það er alvarlegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins hafi í fjölmiðlum lýst því yfir að efni umræðuskjalanna styðji málflutning hagsmunasamtaka á borð við FÍB og ASÍ. Slík ummæli vekja óhjákvæmilega þá spurningu hvort ferli umræðuskjalsins sé raunverulega opið eða hvort niðurstaðan hafi í reynd verið mótuð áður en umsagnir markaðsaðila hafa verið metnar. Hlutverk sjálfstæðs samkeppnisyfirvalds er að leggja sjálfstætt og hlutlægt mat á gögn, ekki að staðfesta fyrirfram framkomnar fullyrðingar einstakra hagsmunaaðila.
Í báðum skjölunum er stuðst við gögn og alþjóðlegan samanburð, en mun síður er gerð kerfisbundin grein fyrir öðrum skýringum á verðþróun, svo sem smæð markaðar, launakostnaði, flutningskostnaði, innkaupasamningum, birgðahaldi eða öðrum kostnaðarþáttum. Það eitt að verð á Íslandi sé hátt eða hækki hraðar en annars staðar sýnir ekki sjálfkrafa fram á að orsökin sé skortur á samkeppni. Slíkar ályktanir krefjast mun ítarlegri hagfræðilegrar greiningar en fram kemur í skjölunum.
Traust á Samkeppniseftirlitinu er ein mikilvægasta forsenda þess að markaðir virki eðlilega og að stjórnvöld og atvinnulífið njóti trúverðugleika. Þess vegna verða rannsóknir þess að standast ströngustu kröfur um óhlutdrægni. Þegar umræðuskjöl bera þess merki að niðurstöður séu kynntar áður en rannsókn lýkur, og þegar opinber ummæli stjórnenda styrkja þá mynd, er hætta á að traustið bíði hnekki.
Samkeppniseftirlitið á að leiða umræðuna með gögnum, greiningu og yfirvegun. Það á ekki að skapa þá tilfinningu að ákall um skoðanaskipti sé aðeins formsatriði áður en fyrirfram mótaðar niðurstöður eru staðfestar. Það er ekki aðeins óheppilegt heldur getur það grafið undan trúverðugleika skoðanaskiptanna og því mikilvæga hlutverki sem eftirlitið gegnir í íslensku atvinnulífi.
________________________________________________________________________________
Sjá viðtal RÚV við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra SVÞ 2. júlí 2026 –> HÉR
Sjá viðtal SÝNAR við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra SVÞ 2. júlí 2026 –> HÉR
Sjá frétt frá vef SA um umræðuskjal SKE –> HÉR
Sjá umsögn SVÞ um umræðuskjal SKE –> HÉR
29/06/2026 | Fréttamolar SVÞ, Fréttir, Greining, Í fjölmiðlum, Umsagnir, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa, Verslun, Þjónusta
Júní einkenndist af fjölbreyttri umfjöllun um rekstrarumhverfi fyrirtækja, breytingar á regluverki og sjálfbærnimál, auk greina um þróun vinnumarkaðarins og áhrif gervigreindar á verslun og þjónustu.
Á vettvangi hagsmunagæslunnar komu meðal annars til umfjöllunar áhrif EUDR-reglugerðarinnar, hafnalög, námsmat í grunnskólum og framtíð úrgangsmála.
Smelltu á blaðið hér fyrir neðan.
FRÉTTAMOLAR SVÞ JÚNÍ 2026
