Gullhúðun, yfirheyrslur og sektir í boði Alþingis

27/05/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Verslun, Þjónusta

Skoðanagrein á VISI 27. maí 2026 – sjá HÉR!

SVÞ, Samtök atvinnulífsins og Félag atvinnurekenda kalla eftir einföldun regluverks og samtali við stjórnvöld um breytingar. Samtökin gagnrýna að Ísland hafi gengið lengra en önnur ríki við innleiðingu reglna gegn peningaþvætti og segja svokallaða gullhúðun hafa leitt til kostnaðarsams eftirlits, yfirheyrslna viðskiptavina og aukinnar sektaráhættu fyrir fyrirtæki í bíla-, raftækja- og smásölugeiranum.

__________

Grái listinn

Eins og margir muna var Ísland sett á gráan lista FATF-aðgerðarhóps gegn peningaþvætti árið 2018. Við svo búið gripu stjórnvöld til ýmissa úrræða í því skyni að ná Íslandi af listanum enda gátu áhrif af verunni þar haft neikvæð efnahagsleg áhrif. Innleidd var ESB-tilskipun um viðfangsefnið og eftirlit sett í hendur Skattsins og Seðlabanka Íslands. Markmið tilskipunarinnar var mikilvægt, að vernda fjármálakerfið gegn misnotkun í þágu peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka.

Það er óhætt að halda því fram að fáir ef nokkrir leggist gegn því að fjármálakerfið og þjóðfélagið njóti verndar gegn glæpastarfsemi. Atvinnulífið styður slíka viðleitni heilshugar.

Aðkoma Alþingis

Þáverandi ríkisstjórn lagði sitt af mörkum til að treysta regluverk og eftirlit hér á landi. Alþingi gegndi einnig lykilhlutverki því hér þurfti að breyta lögum svo Ísland kæmist af gráa listanum. Margir, þ. á m. atvinnulífið, sýndu viðbrögðunum ríkan skilning.

En þegar hratt er unnið verða stundum mistök. Þegar Alþingi fékkst við lagabreytingar læddust með óþörf og íþyngjandi atriði. Þannig var því komið til leiðar að bifreiðasalar og bifreiðaumboð þyrftu að ráðast í djúpa rannsókn á kaupendum bifreiða og skrá í kerfi ítarlegar upplýsingar um hverjir viðskiptavinirnir væru og hvernig þeir hefðu eignast peninga til kaupanna. Þetta er þó ekki gert í öðrum ríkjum. Standi söluaðilarnir ekki rétt að rannsókninni eru þeir sektaðir eins og glæpamenn væru. Boðaðar sektir hafa numið hátt í 84 milljónum króna hingað til. Til að standast settar kröfur þurfa söluaðilarnir að byggja upp verklag og kaupa aðgang að dýrum kerfum og þjálfa og endurþjálfa starfsfólk til að yfirheyra viðskiptavini með réttum hætti. Líkur eru á að kostnaðurinn nemi hátt í hálfum milljarði króna á ári hverju og hann ratar út í verðlag.

Alþingi virðist hafa komist á bragðið, því að í viðleitni til að taka á smálánafyrirtækjum nokkru seinna var sleggju beitt. Þeim var gert að sinna sambærilegu eftirliti og bílgreininni gagnvart sínum viðskiptavinum. Vandinn er sá að útfærslan er svo víðtæk að nú þurfa kaupendur raftækja, landbúnaðarvéla o.fl. einnig að sæta yfirheyrslu af hálfu sölufólks sem skráir allt í kerfin.  Ekki þarf að fjölyrða um þann kostnað og fyrirhöfn sem fylgir fyrir fyrirtækin og viðskiptavini þeirra.

Vinna gegn gullhúðun efst á blaði

Þegar ríkisstjórnin var mynduð var gerður samningur sem er kallaður stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Eitt markmiða samningsins er að einfalda stjórnsýslu og hagræða í ríkisrekstri en þar er tekið fram að meðal lykilaðgerða ríkisstjórnarinnar verði að hagræða, einfalda stjórnsýslu og sameina stofnanir. Eins og margir þekkja var eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar að ganga til samráðs við þjóðina og kalla eftir tillögum um einföldun og hagræðingu. Starfshópur forsætisráðherra skilaði fjölda tillagna sem voru m.a. unnar upp úr hugmyndum þjóðarinnar og ríkisaðila. Meðal þeirra eru tillögur um umbætur á regluverki og þar er vinna gegn gullhúðun efst á blaði.

Hvað gerist þegar blaðinu sleppir

Ríkisstjórnin hefur horft í ýmsar áttir í viðleitni til einföldunar og hagræðingar, t.d. að sameina stofnanir, samhæfa eftirlit, gera breytingar á jafnlaunavottun, draga úr gullhúðun sem finna má í lögum um ársreikninga og er það vel.

Næg eru verkefnin og á því má hafa skilning. Hins vegar er erfitt að skilja hvers vegna jafn einföld aðgerð og að afmá fyrri verk Alþingis, sem leitt hafa til óþarfa yfirheyrslna borgaranna og uppsöfnunar kostnaðar í sölustarfsemi – og er í þokkabót í ósamræmi við kröfur og framkvæmd í öðrum ríkjum – fái engan hljómgrunn. Verður þá að hafa í huga að fastanefnd Alþingis lét með skýrum hætti í ljós að endurskoðun á löggjöfinni væri sérstaklega mikilvæg.

Samtalið þarf að eiga

Bílgreinasambandið, Félag atvinnurekenda, Samtök atvinnulífsins og SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu óskuðu eftir samtali við dómsmálaráðherra í byrjun þessa árs með það fyrir augum að ræða þessa stöðu. Það er synd að enn hafi ráðherra ekki séð sér fært að taka þátt í því samtali.

Höfundar:
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandsins
Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins
Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda