20/03/2026 | Fréttatilkynningar, Fréttir, Greining, Umhverfismál
Greiningaraðilar verkalýðshreyfingarinnar ósammála um álagningu eldsneytis
Á skömmum tíma hafa tvær greiningar á eldsneytisverði verið birtar af hálfu aðila innan verkalýðshreyfingarinnar. Það sem vekur ekki síst athygli er að umræddar greiningar komast að ólíkum niðurstöðum. Í sjálfu sér er ekki óeðlilegt að aðilar séu ósammála um túlkun gagna, en það vekur upp alvarlegar spurningar um forsendur og vinnubrögð þegar ASÍ kemst að þeirri niðurstöðu að framlegð á eldsneyti það sem af er ári sé nálægt sögulegu meðaltali, á meðan Viska kemst að þeirri niðurstöðu á hún sé sögulega há. Þá greinir aðila einnig á um umfang framlegðarinnar sjálfrar svo um munar, eða um 17 krónum á lítrann fyrir árið 2026.
Í kjölfar greiningar Visku bentu SVÞ á mikilvægi þess að notast við mælikvarða sem endurspegla raunverulegan innkaupakostnað og raunverulegt verð til neytenda hér á landi. Bent var á að sú aðferðafræði sem stuðst var við í greiningu Visku væri til þess fallin að ofmeta álagningu. ASÍ virðist einnig komast að áþekkri niðurstöðu, þ.e. að Viska hafi ofmetið álagningu á eldsneyti.
Auðvelt að ofmeta álagningu ef mælikvarðar eru rangir
Greining ASÍ og Visku á það þó sammerkt að stuðst er við heimsmarkaðsverð í Bandaríkjunum fremur en í Evrópu og horfa alfarið fram hjá flutningskostnaði og örum breytilegum kostnaði sem fellur til við innkaup. Þetta þarf að leiðrétta, því þetta leiðir til þess að báðar greiningarnar vanmeta raunverulegan innkaupakostnað. Munurinn er þó sá að ASÍ styðst við lægsta verð á dælu hverju sinni, ólíkt Visku sem styðst við meðalverð. Ætla má að lægsta verð gefi raunhæfari mynd af því verði sem neytendur greiða í reynd, þar sem neytendum stendur almennt til boða ýmis afsláttarkjör í gegnum vildarkerfi eða með notkun dælulykils. Því má leiða að því líkum að niðurstaða ASÍ sé nær raunveruleikanum þótt aðferðafræðin geti eftir sem áður leitt til ofmats á álagningu sökum þess að innkaupaverð er vanmetið. SVÞ hefur áður bent á að eðlilegra sé að horfa til þróunar innflutningsverðs á eldsneyti samkvæmt tollagögnum Hagstofu Íslands.
Aðferðafræðin skiptir máli. Hún skiptir máli við mat á framlegð í dag, og hún skiptir máli þegar valið er tímabil til samanburðar. Í greiningu ASÍ kemur fram að framlegð hafi aukist frá árinu 2022. Mikilvægt er að hafa í huga að árin 2020 til 2022 voru óvenjuleg fyrir margar sakir, ekki síst Covid og afleiðingar þess. Samanburður við sögulegt frávik getur verið villandi, nema leiðrétt sé fyrir því, enda benda eigin gögn ASÍ til þess að framlegð hafi verið óvenju lág á þessum árum. Að sama skapi virðast gögnin benda til þess að nú sé markaðurinn að færast nær sögulegu horfi.
Afnám bensíngjalda skilaði sér í lækkun bensínverðs um áramót
Að gefnu tilefni, má einnig leiðrétta staðhæfingar um þær breytingar á eldsneytisverði sem tóku gildi um áramót og ályktanir um að lækkun hafi ekki skilað sér til neytenda í lægra dæluverði. Í ljósi þess að umræða um þessar breytingar hefur skotið upp kollinum á ný, virðist sem nauðsynlegt sé að árétta að dæmin benda til þess að lækkunin hafi skilað sér til neytenda. Er þessi ályktun m.a. reist á samantekt ASÍ á bensínverði fyrir og eftir áramót, sem sýnir að hjá öllum smásöluaðilum lækkaði lægsta verð um 96,2–96,6 kr. á lítra. Miðað við forsendur SVÞ þar sem gengið er út frá 10% íblöndun, er það um 1,8–2,2 kr. meiri lækkun en útreikningar SVÞ gáfu tilefni til. Þá benda gögn Hagstofu Íslands jafnframt til þess að áhrif kerfisbreytingarinnar á vísitölu neysluverðs um áramótin hafi verið 0,09% til lækkunar en ekki 0-0,1% til hækkunar líkt gert var ráð fyrir í forsendum frumvarps um kílómetragjald. Þetta hefur SVÞ áður bent á.
Ábyrgð greiningaraðila er mikil og forsendur verða að standast skoðun
Vegna ástandsins í Miðausturlöndum er eldsneytisverð mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum bæði hér heima sem og erlendis. Dragi ekki til tíðinda, má ætla að slík umfjöllun verði áfram í deiglunni á næstunni. Reynir þá á að greiningaraðilar vandi til verka og umræðan fari fram á forsendum sem standast skoðun. Ef greiningar byggja ekki á mælikvörðum sem endurspegla raunverulegan kostnað og raunverulegt verð til neytenda er hætt við að þær valdi upplýsingaóreiðu í stað upplýstrar og málefnalegrar umræðu. Almenningur á rétt á því að umræða um jafn mikilvægan útgjaldalið sé rétt, skýr og reist á traustum grunni.
____
Sjá umfjöllun VB.is HÉR!
14/03/2026 | Fréttir, Umhverfismál, Verslun, Þjónusta
Eldsneytisverð hefur verið til umræðu að undanförnu, sem er eðlilegt í ljósi þess hversu mikil áhrif það hefur á bæði heimili og fyrirtæki. Í slíkri umræðu skiptir miklu máli að byggt sé á skýrum og traustum upplýsingum um það hvernig verð á eldsneyti myndast í raun. Þegar forsendur um kostnað og verð eru óljósar eða ófullnægjandi er hætt við að ályktanir um markaðinn verði einnig skakkar.
Í opinberri umræðu hafa sést merki þess að reynt hafi verið að meta álagningu á eldsneyti með samanburði á innkaupa- og útsöluverði. Slíkur samanburður getur gefið vísbendingu. En hann þarf að skoðast með þeim fyrirvara að gengið sé tryggilega úr skugga um að bæði innkaupa- og útsöluverð endurspegli sem best endanleg raunverð á markaði. Ef greining hefst á innkaupaverði sem er ekki hið rétta fyrir viðkomandi markað og endar á útsöluverði sem ekki er raunverð til neytenda er hætt við að allar niðurstöður þar á milli, til dæmis um álagningu, verði skakkar. Enda er álagning í sinni einföldustu mynd, munur á innkaupa- og útsöluverði. Af þeirri ástæðu vilja samtökin koma eftirfarandi á framfæri:
Í fyrsta lagi er mikilvægt að hafa í huga að innkaupaverð eldsneytis sem flutt er til landsins er ekki einfaldlega eitt fast heimsmarkaðsverð. Olía og eldsneyti eru fjölbreyttir vöruflokkar og verð þeirra mótast af mörkuðum í tilteknum heimshlutum, samningum um afhendingu og öðrum þáttum í virðiskeðjunni. Eldsneyti sem flutt er til Íslands er því ekki keypt á almennum heimsmarkaði í einföldum skilningi.
Í öðru lagi er sú vara sem seld er á íslenskum markaði ekki endilega sú sama og einfalt viðmiðunarverð á bensíni gefur til kynna. Söluaðilum eldsneytis ber meðal annars skylda til að selja ákveðið hlutfall endurnýjanlegs eldsneytis, til dæmis bensín sem blandað er með etanóli. Slíkt eldsneyti er almennt dýrara en hefðbundið viðmiðunarverð á bensíni og því endurspeglar samanburður við heimsmarkaðsverð á hreinu bensíni ekki þá vöru sem í raun er seld.
Í þriðja lagi er skráð dæluverð ekki endilega það verð sem neytendur greiða í reynd. Um langt skeið hafa neytendum staðið til boða ýmis afsláttarkjör, til dæmis í gegnum vildarkerfi eða með notkun dælulykla. Ef ekki er tekið tillit til slíkra afslátta getur samanburður auðveldlega ofmetið álagningu.
Mat á álagningu á eldsneyti sem ekki byggir á raunverulegu innkaupaverði eða raunverulegu viðskiptaverði getur þar af leiðandi illmögulega dregið upp nákvæma mynd. Í besta falli er um að ræða mismun milli tveggja mælikvarða sem eru báðir nálganir.
Í umræðu um verðmyndun hefur einnig verið vísað til sögulegs samanburðar til að meta þróun álagningar. Sögulegur samanburður getur verið gagnlegur, en aðeins ef leiðrétt er fyrir breytingum á kostnaðarumhverfi á því tímabili sem litið er til. Í tilfelli smásölu eldsneytis hafa orðið umtalsverðar breytingar á rekstrarkostnaði á borð við laun, flutninga, rekstur fasteigna og fjármagnskostnað, auk aukinna krafna um endurnýjanlegt eldsneyti og breytinga í alþjóðlegum virðiskeðjum. Því er ljóst að leiðrétta þyrfti fyrir umtalsverðum breytingum.
Að endingu taka fyrirtæki þó verðákvarðanir fyrst og fremst út frá eigin kostnaðaruppbyggingu og væntum rekstrarskilyrðum fremur en einföldum samanburði við sögulegt meðaltal á markaði.
12/03/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál
Benedikt S. Benediktsson tók þátt í viðtali á Reykjavík síðdegis á Bylgunni í gær um kílómetragjaldið.
SMELLTU HÉR til að nálgast viðtalið.
23/01/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál, Verslun, Þjónusta
Áform Reykjavíkurborgar um breytingar á skipulagi við Suðurlandsbraut hafa vakið áhyggjur meðal fyrirtækja og fasteignaeigenda á svæðinu. Í umfjöllun Morgunblaðsins í dag er fjallað um að fyrirhugaðar breytingar geti haft áhrif á aðgengi, nýtingu lóða og rekstrarforsendur fyrirtækja í verslun og þjónustu.
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu, bendir á að umræðan um svæðið gefi ekki rétta mynd af stöðunni og bendir á að meðal aðildarfyrirtækja SVÞ séu fyrirtæki sem meta stöðuna sem svo að þau verði fyrir 60% skerðingu á bílastæðum.
„Það er ljóst að sú staða verður afar erfið að fást við, ekki síst í þeim tilvikum þar sem í nágrenninu hefur verið reist íbúðabyggð með fáum bílastæðum og íbúar hafa í ýmsu tilliti brugðið á það ráð að leggja bílum sínum á bílastæði fyrir fyrirtæki sem eru staðsett við Suðurlandsbraut“ bendir Benedikt m.a. á í viðtalinu.
SMELLTU HÉR til að lesa allt viðtalið. [Mynd Mbl.]
20/01/2026 | Bílgreinasambandið, Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál
Breytingar á vörugjöldum bifreiða geta haft veruleg áhrif á þróun bílamarkaðarins á næstu misserum, þó að enn sé of snemmt að draga endanlegar ályktanir. Þetta segir Íris Hannah Atladóttir, hagfræðingur Samtaka verslunar og þjónustu, í viðtali í sérstöku bílablaði Morgunblaðsins í dag 20. janúar 2026.
„Tengiltvinnbílar hafa gagnast mörgum Íslendingum vel, og hjálpað þeim að taka skref í átt til rafvæðingar: Það geta verið alls konar ástæður að baki því hversvegna það hentar fólki ekki endilega að velja 100% rafmagnsbíl“ segir Íris.
Sjá viðtal við Írisi hér fyrir neðan:
07/01/2026 | Fréttir, Umhverfismál, Úr hagsmunagæslunni
Úr hagsmunagæslunni
Um þessar mundir hefur eldsneytisverð verið í umræðunni í tengslum við róttækar skattabreytingar um áramót. Í því samhengi hafa fallið ýmis orð, m.a. í þá átt að eldsneytisverð hér á landi hafi ekki þróast í samræmi við breytingar á heimsmarkaðsverði. Ekki er alltaf ljóst hvað átt er við þegar rætt er um heimsmarkaðsverð eldsneytis en t.d. hefur verið litið til heimsmarkaðsverðs á hráolíu, afhendingarverðs bensíns í New York höfn og heimsmarkaðsverð bensíns á Mið-Evrópumarkaði.
Þegar rætt er um heimsmarkaðsverð er t.d. hætt við að einhverjir líti svo á að það bensín sem er selt á Íslandi komi frá höfnum New York . Ef við skoðum hins vegar upplýsingar á vef Hagstofu Íslands sjáum við að tæp 99% alls blýlauss bensíns sem var flutt til Íslands frá upphafi árs 2023 var upprunnið í Noregi. Það bensín sem hér er selt á dælu er því líkast til ekki í raun að koma af heimsmarkaði heldur Noregsmarkaði. Af þeim sökum er eðlilegt að velta fyrir sér hvort verðþróun á innfluttu bensíni sem kemur hingað af Noregsmarkaði sé sú sama og verðþróun á heimsmarkaði.
Heimild: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands og U.S. Energy Information Administration
Eldsneyti á Íslandi kemur ekki frá New York – heldur frá Noregi
Líkt og sjá má á meðfylgjandi mynd hefur heimsmarkaðsverð í New York höfn umreiknað í íslenskar krónur sveiflast töluvert milli mánaða og það sama á við um innflutningsverð á bensíni sem er innflutt frá Noregi. Þótt verðbreytingarnar fylgi ekki alveg sömu sveiflum virðist þónokkur fylgni á milli þeirra á köflum ef innflutningsverð er tafið um mánuð sem kann að endurspegla tafir vegna flutnings– og afhendingartíma.
Þegar árið 2025 er skoðað sérstaklega virðist sambandið á milli þróunar á heimsmarkaðsverði og innflutningsverðs á bensíni sem er flutt inn frá Noregi vera veikara en að jafnaði á tímabilinu 2023–2024. Í október hafði heimsmarkaðsverð til að mynda lækkað um 23% frá ársbyrjun á meðan innflutningsverð á bensíni frá Noregi hafði lækkað um 9%. Þetta misræmi kann að skýrast að hluta til af töf vegna flutnings– og afhendingartíma á eldsneyti til Íslands en líkt og sjá má á myndinni er áfram töluverður munur milli heimsmarkaðsverðs og innflutningsverðs með mánaðartímatöf. Það bendir til þess að fleiri þættir en þróun heimsmarkaðsverðs hafi áhrif á innflutningsverð á bensíni frá Noregi.
Heimild: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands og U.S. Energy Information Administration
Niðurstaða: Heimsmarkaðsverð er ekki nægjanlegt viðmið
Kjarninn í þessu er sá að heimsmarkaðsverð við New York höfn er ekki fullkomið viðmið til að leggja mat á verðþróun bensíns á Íslandi. Þótt innflutningsverð á bensíni, sem hefur bein áhrif á verðmyndun innanlands, hreyfist oft í takt við heimsmarkaðsverð líkt og fjallað er um hér að framan er sambandið þar á milli misríkt og virðist hafa verið veikara árið 2025 en árin á undan.
Síða 1 af 1712345...10...»Síðasta »
