Maí einkenndist af umræðu um rekstrarskilyrði fyrirtækja, vaxandi erlenda netverslun og auknar kvaðir í regluverki.
SVÞ vakti sérstaka athygli á áhrifum „gullhúðaðra“ peningaþvættisreglna á bílgreinina og kallaði eftir einfaldara og skýrara regluverki sem styður samkeppnis-hæfni íslenskra fyrirtækja.Þá fjölluðu samtökin jafnframt um þróun bílamarkaðarins, umhverfismál og nýja greiningu á netverslun á Íslandi.
Smelltu á blaðið hér fyrir neðan.
Evrópusambandið hefur lagt 30 milljarða króna sekt, jafnvirði 200 milljóna evra, á netverslunarrisann TEMU vegna annmarka á eftirliti með vörum sem seldar eru í gegnum markaðstorg fyrirtækisins. Framkvæmdastjórn ESB telur fyrirtækið ekki hafa gripið til fullnægjandi ráðstafana til að koma í veg fyrir sölu hættulegra og ólöglegra vara til evrópskra neytenda.
Samkvæmt framkvæmdastjórn ESB leiddi rannsókn í ljós að neytendur innan Evrópusambandsins væru í verulegri hættu á að rekast á vörur sem uppfylla ekki evrópskar öryggiskröfur þegar þeir versla á TEMU. Þar er meðal annars vísað til niðurstaðna úr prófunum og leynikaupum sem sýndu að hættulegar vörur voru aðgengilegar í gegnum vettvanginn.
Málið fellur undir reglur Evrópusambandsins um stafræna þjónustu, Digital Services Act (DSA), sem kveða á um sérstakar skyldur stórra netvettvanga til að greina og draga úr áhættu sem getur skapast fyrir neytendur.
Málið hefur einnig vakið athygli hér á landi. Í umfjöllun RÚV um efnið kom fram að rannsóknir hafi sýnt að neytendur geti keypt vörur af erlendum netmarkaðstorgum án þess að gera sér grein fyrir því að þær innihaldi hættuleg eða bönnuð efni. Þar var jafnframt bent á að vörur sem ekki standast evrópskar kröfur geti ratað til neytenda í gegnum alþjóðlega netverslun, þrátt fyrir það eftirlit sem viðhaft er innan Evrópska efnahagssvæðisins.
Málið dregur fram þær áskoranir sem stjórnvöld og eftirlitsaðilar standa frammi fyrir þegar kemur að eftirliti með vörum sem seldar eru beint til neytenda í gegnum alþjóðleg netmarkaðstorg. Framkvæmdastjórn ESB segir að markmið aðgerðanna sé að tryggja að netvettvangar axli ábyrgð á því að hættulegar og ólöglegar vörur séu ekki aðgengilegar neytendum í Evrópu.
TEMU fær nú tækifæri til að svara niðurstöðum rannsóknarinnar áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Framkvæmdastjórn ESB segir jafnframt að fyrirtækið kunni að þurfa að grípa til frekari aðgerða til að uppfylla skyldur sínar samkvæmt DSA-regluverkinu
Skoðanagrein á VISI 27. maí 2026 – sjá HÉR!
SVÞ, Samtök atvinnulífsins og Félag atvinnurekenda kalla eftir einföldun regluverks og samtali við stjórnvöld um breytingar. Samtökin gagnrýna að Ísland hafi gengið lengra en önnur ríki við innleiðingu reglna gegn peningaþvætti og segja svokallaða gullhúðun hafa leitt til kostnaðarsams eftirlits, yfirheyrslna viðskiptavina og aukinnar sektaráhættu fyrir fyrirtæki í bíla-, raftækja- og smásölugeiranum.
Eins og margir muna var Ísland sett á gráan lista FATF-aðgerðarhóps gegn peningaþvætti árið 2018. Við svo búið gripu stjórnvöld til ýmissa úrræða í því skyni að ná Íslandi af listanum enda gátu áhrif af verunni þar haft neikvæð efnahagsleg áhrif. Innleidd var ESB-tilskipun um viðfangsefnið og eftirlit sett í hendur Skattsins og Seðlabanka Íslands. Markmið tilskipunarinnar var mikilvægt, að vernda fjármálakerfið gegn misnotkun í þágu peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka.
Það er óhætt að halda því fram að fáir ef nokkrir leggist gegn því að fjármálakerfið og þjóðfélagið njóti verndar gegn glæpastarfsemi. Atvinnulífið styður slíka viðleitni heilshugar.
Þáverandi ríkisstjórn lagði sitt af mörkum til að treysta regluverk og eftirlit hér á landi. Alþingi gegndi einnig lykilhlutverki því hér þurfti að breyta lögum svo Ísland kæmist af gráa listanum. Margir, þ. á m. atvinnulífið, sýndu viðbrögðunum ríkan skilning.
En þegar hratt er unnið verða stundum mistök. Þegar Alþingi fékkst við lagabreytingar læddust með óþörf og íþyngjandi atriði. Þannig var því komið til leiðar að bifreiðasalar og bifreiðaumboð þyrftu að ráðast í djúpa rannsókn á kaupendum bifreiða og skrá í kerfi ítarlegar upplýsingar um hverjir viðskiptavinirnir væru og hvernig þeir hefðu eignast peninga til kaupanna. Þetta er þó ekki gert í öðrum ríkjum. Standi söluaðilarnir ekki rétt að rannsókninni eru þeir sektaðir eins og glæpamenn væru. Boðaðar sektir hafa numið hátt í 84 milljónum króna hingað til. Til að standast settar kröfur þurfa söluaðilarnir að byggja upp verklag og kaupa aðgang að dýrum kerfum og þjálfa og endurþjálfa starfsfólk til að yfirheyra viðskiptavini með réttum hætti. Líkur eru á að kostnaðurinn nemi hátt í hálfum milljarði króna á ári hverju og hann ratar út í verðlag.
Alþingi virðist hafa komist á bragðið, því að í viðleitni til að taka á smálánafyrirtækjum nokkru seinna var sleggju beitt. Þeim var gert að sinna sambærilegu eftirliti og bílgreininni gagnvart sínum viðskiptavinum. Vandinn er sá að útfærslan er svo víðtæk að nú þurfa kaupendur raftækja, landbúnaðarvéla o.fl. einnig að sæta yfirheyrslu af hálfu sölufólks sem skráir allt í kerfin. Ekki þarf að fjölyrða um þann kostnað og fyrirhöfn sem fylgir fyrir fyrirtækin og viðskiptavini þeirra.
Þegar ríkisstjórnin var mynduð var gerður samningur sem er kallaður stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Eitt markmiða samningsins er að einfalda stjórnsýslu og hagræða í ríkisrekstri en þar er tekið fram að meðal lykilaðgerða ríkisstjórnarinnar verði að hagræða, einfalda stjórnsýslu og sameina stofnanir. Eins og margir þekkja var eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar að ganga til samráðs við þjóðina og kalla eftir tillögum um einföldun og hagræðingu. Starfshópur forsætisráðherra skilaði fjölda tillagna sem voru m.a. unnar upp úr hugmyndum þjóðarinnar og ríkisaðila. Meðal þeirra eru tillögur um umbætur á regluverki og þar er vinna gegn gullhúðun efst á blaði.
Ríkisstjórnin hefur horft í ýmsar áttir í viðleitni til einföldunar og hagræðingar, t.d. að sameina stofnanir, samhæfa eftirlit, gera breytingar á jafnlaunavottun, draga úr gullhúðun sem finna má í lögum um ársreikninga og er það vel.
Næg eru verkefnin og á því má hafa skilning. Hins vegar er erfitt að skilja hvers vegna jafn einföld aðgerð og að afmá fyrri verk Alþingis, sem leitt hafa til óþarfa yfirheyrslna borgaranna og uppsöfnunar kostnaðar í sölustarfsemi – og er í þokkabót í ósamræmi við kröfur og framkvæmd í öðrum ríkjum – fái engan hljómgrunn. Verður þá að hafa í huga að fastanefnd Alþingis lét með skýrum hætti í ljós að endurskoðun á löggjöfinni væri sérstaklega mikilvæg.
Bílgreinasambandið, Félag atvinnurekenda, Samtök atvinnulífsins og SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu óskuðu eftir samtali við dómsmálaráðherra í byrjun þessa árs með það fyrir augum að ræða þessa stöðu. Það er synd að enn hafi ráðherra ekki séð sér fært að taka þátt í því samtali.
Höfundar:
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandsins
Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins
Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda
Ný umfjöllun Morgunblaðsins um áhrif peningaþvættisreglna á fyrirtæki sem selja bifreiðar og vélar, þ. á m. landbúnaðartæki, varpar enn á ný ljósi á þá stöðu sem SVÞ hafa ítrekað bent á að sé mjög þung fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki. Samtökin segja þungt og flókið regluverk hafa skapað fyrirtækjum verulegan kostnað, aukið rekstraráhættu og valdið fólki ónæði án þess að raunveruleg þörf sé til staðar.
Í tveimur fréttum Morgunblaðsins í dag er fjallað annars vegar um stöðu bílaumboða og hins vegar fyrirtækja í sölu og þjónustu landbúnaðarvéla. Þar lýsa forsvarsmenn fyrirtækja því hvernig umfangsmiklar kröfur um áreiðanleikakannanir, skráningar og upplýsingasöfnun hafi valdið mikilli yfirbyggingu og kostnaði í daglegum rekstri og skapað fyrirtækjunum áhættu.
Í umfjöllun blaðsins kemur fram að bílgreinin hafi þurft að framkvæma þúsundir áreiðanleikakannana vegna viðskipta og að fyrirtæki hafi þurft að verja umtalsverðum fjármunum og mannafla í að uppfylla sífellt ítarlegri kröfur eftirlitsaðila. Jafnframt er bent á að reglurnar séu mun þyngri hér á landi en í nágrannaríkjum og innan Evrópu.
SVÞ hafa að reglurnar séu „gullhúðaðar“, þar sem innleiðing hér á landi gangi í reynd miklu lengra en Evróputilskipanir gera ráð fyrir og gert sé annarsstaðar. Hár kostnaður og meiri stjórnsýslubyrði gerir samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja laka og hækkar söluverð bifreiða, véla og tækja.
Sérstaklega hefur verið bent á að umfang eftirlits- og upplýsingaskyldu hafi í mörgum tilvikum færst yfir á fyrirtæki sem hvorki hafi hefðbundnar rannsóknarheimildir né gegni í raun hlutverki opinberra eftirlitsaðila. Fyrirtæki séu þannig látin bera sífellt meiri ábyrgð á rannsóknum og sæti sektum ef ekki er að rannsókn staðið.
SVÞ segja það áhyggjuefni að þrátt fyrir ítrekaða umræðu og sívaxandi gagnrýni úr atvinnulífinu hafi enn ekkert heyrst frá dómsmálaráðherra um hvort ráðast eigi í endurskoðun á framkvæmd regluverksins eða mat á áhrifum þess á samkeppnishæfni fyrirtækja. Kallað var eftir fundi með ráðherra í febrúar síðastliðinn sem enn hefur ekki verið boðað til.
Samtökin telja að stjórnvöld hafi ekki gengið úr skugga um að jafnvægi ríki milli markmiða peningaþvættisvarna annars vegar og rekstrarskilyrða fyrirtækja hins vegar. Telja samtökin unnt að tryggja markvisst og skilvirkt eftirlit án þess að íslensk fyrirtæki sitji uppi með meiri byrðar og kostnað en fyrirtæki í okkar samanburðarríkjum.
_____________________
Sjá umfjöllun í Morgunblaðinu í dag 26.05.2026
Heildarvelta erlendrar netverslunar nam 34,5 milljörðum króna árið 2025 og jókst um 15% milli ára samkvæmt nýrri skýrslu Rannsóknaseturs verslunarinnar (RSV). Í skýrslunni, er þróun erlendrar netverslunar greind í smáatriðum eftir vöruflokkum og upprunalöndum.
Skýrslan „Erlend netverslun 2025“ veitir ítarlega innsýn í umfang og þróun netkaupa Íslendinga erlendis. Þar kemur meðal annars fram að landsmenn keyptu boli fyrir 1.153 milljónir króna, dekk fyrir 60 milljónir króna og ryksugur fyrir 46 milljónir króna á árinu. Einnig má finna sértæk dæmi um innflutning einstakra vörutegunda, svo sem ólífuolíu, kerta og annarra daglegra neysluvara.
Markmið skýrslunnar er að varpa skýrara ljósi á stöðu erlendrar netverslunar gagnvart innlendri verslun og hvernig þróunin hefur verið á síðustu árum. Í skýrslunni er meðal annars farið yfir þróun frá árinu 2022 í flokkum á borð við fataverslun, snyrtivörur, matvöru, byggingavörur, raftæki og heimilisbúnað.
Einnig er að finna spá um þróun innlendrar og erlendrar netverslunar til ársins 2030, auk ítarlegrar sundurliðunar á tollflokkastigi þar sem skoðaðar eru einstakar vörutegundir, meðal annars veggfóður, barnavagnar, úr og hunang. Þá inniheldur skýrslan greiningu á helstu upprunalöndum vara og umfangsmestu vöruflokkum frá 15 stærstu viðskiptalöndunum.
Sérstakur kafli er tileinkaður innflutningi á fatnaði og skóm frá Svíþjóð og þróun þess markaðar frá árinu 2016. Að mati RSV getur skýrslan nýst fyrirtækjum í verslun og heildverslun til að meta betur umfang erlendrar netverslunar innan sinna vöruflokka og þróun samkeppnisumhverfisins.
Almennt verð skýrslunnar er 199 þúsund krónur en áskrifendur Veltunnar fá hana á sérkjörum í maí. Hægt er að panta skýrsluna með því að senda póst á klara(hjá)rsv.is.
Heildarvelta erlendrar netverslunar nam 34,5 milljörðum króna árið 2025 samkvæmt nýrri skýrslu Rannsóknaseturs verslunarinnar (RSV). Veltan jókst um 15% milli ára og sýnir áframhaldandi aukningu í kaupum Íslendinga hjá erlendum netverslunum.
Skýrslan „Erlend netverslun 2025“ er gefin út í fyrsta sinn og veitir ítarlega yfirsýn yfir þróun erlendra netkaupa, helstu vöruflokka og upprunalönd vara. Hún er ætluð fyrirtækjum í verslun og heildverslun sem vilja fá skýrari mynd af stöðu markaðarins og samkeppni frá erlendum aðilum.
Meðal dæma úr skýrslunni má nefna að Íslendingar keyptu boli fyrir 1.153 milljónir króna í erlendum netverslunum á síðasta ári, dekk fyrir 60 milljónir króna og ryksugur fyrir 46 milljónir króna. Þá námu kaup á kertum 24 milljónum króna og innflutningur á ólífuolíu vegna netverslunar 3,6 milljónum króna.
Spá um þróun innlendrar og erlendrar netverslunar til ársins 2030
Þróun erlendrar netverslunar frá 2022 eftir vöruflokkum
Ítarlegt niðurbrot á tollflokkastigi
Greining á helstu upprunalöndum vara
Sérkafla um innflutning á fatnaði og skóm frá Svíþjóð frá árinu 2016
Niðurstöðurnar gefa fyrirtækjum betri innsýn í umfang erlendrar samkeppni innan einstakra vöruflokka og hvernig kauphegðun neytenda hefur þróast undanfarin ár.
Samhliða útgáfu skýrslunnar hefur RSV einnig hafið að bjóða upp á nýja þjónustu sem felur í sér úttekt á netverslun fyrirtækja. Markmiðið er að styrkja stöðu íslenskra fyrirtækja í aukinni samkeppni við erlendar netverslanir.
Úttektin nær meðal annars til upplifunar viðskiptavina, vöruframsetningar, upplýsingagjafar og samkeppnisstöðu. Fyrirtæki fá í kjölfarið tillögur að úrbótum og forgangsröðun verkefna sem geta styrkt rekstur og sölu í stafrænu umhverfi.
Almennt verð skýrslunnar er 199 þúsund krónur en áskrifendur Veltunnar fá hana á sérstöku verði í maí.
Hægt er að panta skýrsluna eða fá frekari upplýsingar hjá RSV.