Umræða um íslenskan leigumarkað hefur undanfarin ár oft snúist um markaðsdrifin leigufélög og áhrif þeirra á leigumarkaðinn. Gögn frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) sýna þó að þessi félög eru aðeins lítill hluti af markaðnum í heild.
Heimild: Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun.
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun áætlar að um 50 þúsund heimili séu í útleigu og að einstaklingar standa að baki um 60% leiguhúsnæðis á Íslandi. Markaðsdrifin félög eiga hins vegar um 12% markaðarins, niðurgreidd félög um 4% og sveitarfélög og námsmannaíbúðir hvort um sig um 6%.
Tölur um fjölda leiguíbúða sýna jafnframt stöðu stærstu einkaaðila á markaðnum. Í árslok 2025 áttu íbúðafélögin Alma og Ívera samanlagt um 2.708 íbúðir. Til samanburðar áttu Félagsbústaðir 3.177 íbúðir og Bjarg 1.067 íbúðir.
Helstu áskoranirnar á leigumarkaði verða ekki raktar til einstakra hópa leigusala heldur beinast þær að markaðnum í heild sinni. Þar skiptir til að mynda máli er að tryggja stöðugra framboð húsnæðis, auka öryggi leigjenda og stuðla að heilbrigðum húsnæðismarkað til lengri tíma litið.
Ef markmiðið er að bæta leigumarkaðurinn þarf að tryggja að ólík rekstrarform geti þrifist á markaðnum. Útleiga einstaklinga er mikilvægur hluti markaðarins en er eðli máls samkvæmt mjög fjölbreytt. Þar getur verið um að ræða útleigu herbergja og aukaíbúða, tímabundna útleigu, útleigu til tengdra aðila auk hefðbundinnar langtímaútleigu. Ekki er því allt húsnæði í eigu einstaklinga sambærilegt hvað varðar aðgengi fyrir almenna leigjendur. Sama á að hluta til við um félagslegt húsnæði. Slíkt húsnæði gegnir mikilvægu hlutverki en aðgengi að því er bundið skilyrðum og stendur því ekki öllum heimilum á leigumarkaði til boða. Markaðsdrifin leigufélög gegna að þessu leyti öðru hlutverki. Þau hafa langtímaútleigu að atvinnustarfsemi og bjóða húsnæði á almennum markaði án sambærilegra skilyrða um tekjur, eignir eða félagslega stöðu. Þau geta þannig stuðlað að stöðugra framboði á almennum leigumarkaði.
Við breytingar á regluverki þarf ávallt að horfa til áhrifa á framboð. Aðgerðir sem bæta eiga stöðu leigjenda geta haft öfug áhrif ef þær draga úr hvata til fjárfestingar og langtímaútleigu. Fækki leiguíbúðum eykst þrýstingur á leiguverð, að öðru óbreyttu, og valkostum leigjenda fækkar. Langtímahagsmunir leigjenda felast því að tryggja nægt, fjölbreytt og stöðugt framboð leiguhúsnæðis óháð rekstrarformum.