15/04/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ, gagnrýnir nýjar aðgerðir stjórnvalda vegna eldsneytisverðs og segir þær bera með sér vantraust í garð fyrirtækja og fela í sér hættulega þróun í átt að verðstýringu.
Í viðtali við Vísi segir Benedikt að þótt SVÞ styðji tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti, séu þær viðbótaraðgerðir sem fylgja „pínu leiktjöld“ og óþarfar í ljósi þess að virkt eftirlitskerfi sé þegar til staðar.
Samkvæmt boðuðum aðgerðum mun Samkeppniseftirlitið hafa sérstakt eftirlit með því að skattalækkunin skili sér til neytenda, auk þess sem ráðherra fær heimildir til að grípa inn í verðlagningu með beinum hætti.
Benedikt varar sérstaklega við slíkum heimildum og segir þær geta leitt til verðstýringar sem sagan sýni að geti haft neikvæðar afleiðingar. Ef verð er þrýst niður með valdboði til lengri tíma geti það grafið undan rekstrargrundvelli fyrirtækja og jafnvel leitt til skorts á vörum.
Hann bendir einnig á að skilaboðin til atvinnulífsins séu alvarleg, þar sem stjórnvöld virðist tilbúin að bæta við eftirliti, refsiheimildum og inngripum í verðlagningu. Slík nálgun geti skapað óvissu meðal fyrirtækja um framtíðarskilyrði í rekstri.
Að mati SVÞ hefði einfaldlega dugað að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti tímabundið, án frekari íhlutunar, enda séu bæði lög og eftirlit þegar til staðar til að tryggja að lækkunin skili sér í verði til neytenda.
Sjá nánar viðtal við Benedikt S. Benediktsson á Vísi –> HÉR!
15/04/2026 | Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Úr hagsmunagæslunni
Visir.is birtir í dag meðfylgjandi grein frá Benedikt S. Benediktssyni, framkvæmdastjóra SVÞ.
Verðbólgukeppni
Ríkisstjórnin lækkar virðisaukaskatt á eldsneyti sem væri góð hugmynd ef hún seldi hana ekki eins og vafning með undirmálslánum.
Hinn 10. apríl síðastliðinn kynnti ríkisstjórnin aðgerðir til að takast á við aukna verðbólgu vegna átaka í Persaflóa (a. الخليج الفارسی). Aðgerðirnar eru í raun tvær, þ.e. annars vegar tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti sem neytendur kaupa á dælu og hins vegar fjárframlag til að styrkja uppbyggingu hleðslustöðva.
Í frumvarpinu segir efnislega að á tímabilinu 1. maí til 31. ágúst verði virðisaukaskattur á eldsneyti 11% í stað 24%. Þá er beinum orðum kveðið á um að „á umræddu tímabili ber[i] söluaðilum eldsneytis að tryggja að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis.“ Í mati á áhrifum segir m.a.: „Sé lækkuninni miðlað til fulls inn í verð til neytenda lækkar verð að öðru óbreyttu um 10,5%.“ Þá segir einnig: „Gert er ráð fyrir að bein áhrif skattalækkunarinnar á vísitölu neysluverðs verði tæplega 0,3% til lækkunar sem mun ganga til baka að gildistíma loknum í byrjun september.“
Þátttökulistinn
Það er jákvætt að ríkisstjórnin stígi skref og gefi til kynna að hún ætlar að vera þátttakandi í baráttunni gegn verðbólgu. Virðisaukaskattslækkunin er nokkuð vel til þess fallin að lækka eldsneytiskostnað almennings og ætti ef vel tekst til að milda bein áhrif þróunar á alþjóðavettvangi á buddu margra landsmanna. Niðurstaðan ætti að verða mælanleg. Stuðningur við orkuskipti er aftur á móti lengri tíma mál, eins og forsætisráðherra hefur nefnt, en gæti í einhverjum mæli orðið lóð á vogarskálarnar m.t.t. orkusjálfstæðis þjóðarinnar.
Mun hámarksárangur nást?
Stutta svarið er já, hámarksárangur mun nást. Það segir sig nánast sjálft að muninum á 24% virðisaukaskatti á eldsneyti og 11% verður skilað út í verðlag enda samræmist annað ekki lögum um virðisaukaskatt og getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Stjórnandi sem tekur slíka áhættu verður ekki langlífur í starfi. Skatturinn hefur eftirlit með réttum skilum, virðisaukaskattsframkvæmdin er rótgróin og þó stundum kunni að skapast álitamál snúa þau afar sjaldan að svo einföldum viðskiptum sem innkaup og sala eldsneytis eru. Það er vel þekkt að fólk hefur sætt refsingu fyrir röng skil virðisaukaskatts.
Áhættan af því að lækkunin skili sér ekki til neytenda er því afar lítil ef nokkur. Af þeim sökum er í raun óþarft að taka fram í lagatextanum að söluaðilum beri að skila lækkun skatthlutfallsins út í smásöluverð, það mun gerast. Látum það liggja á milli hluta enda er það ekkert endilega alltaf slæmt að löggjafinn sé skýr þegar hann lætur í ljós til hvers er ætlast, svo fremi sem hann sé skýr.
Ekki að pissa í skóinn sinn heldur…
Að bera í bakkafullan lækinn er þekkt orðatiltæki og getur merkt að ganga lengra en tilefni er til. Myndmálið er skýrt, einstaklingur að bera vatn í fötu út í læk. Almennt er til þess ætlast að löggjafinn passi upp á slíkt og oft eru orð eins og meðalhófsregla og gullhúðun nefnd í því sambandi. Fræðimenn nefna stundum að lögmætisregla varni því að stjórnvöld grípi til aðgerða nema þær eigi sér stoð í lögum.
Eins og áður segir tryggja ákvæði virðisaukaskattslaga nú þegar að sú breyting á virðisaukaskattshlutfalli sem er boðuð með frumvarpinu muni skila sér út í smásöluverð. Í frumvarpinu er hins vegar gengið lengra.
Þetta er kraftakeppni
Eins og fram hefur komið er í frumvarpinu sérstaklega kveðið á um að söluaðilum eldsneytis beri að tryggja að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis. Skatturinn hefur, eins og áður segir, eftirlit með réttri meðferð virðisaukaskatts. Fjármála- og efnahagsráðherra telur hins vegar tilefni til að bæta í og Samkeppniseftirlitinu verður gert að hafa sérstakt eftirlit með því að söluaðilar skili tímabundinni lækkun virðisaukaskatts í útsöluverð eldsneytis.
Frændi minn í Bolungarvík sneri hurðarhúnum stundum aukahring því hann var svo handsterkur. Ráðherrann er líka sterkur.
Ekki bara einstaklingssport
Það er ekki nema von að fleiri hafi viljað taka þátt og ákveðið hafi verið að tryggja aðkomu atvinnuvegaráðherra að málinu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hún fái heimild til ákveða hámarksverð, hámarksálagningu eða aðra stýringu á verðlagningu eða viðskiptakjörum ef svo fer að söluaðilar eldsneytis tryggja ekki að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis. Ég held ég hafi verið búinn að nefna annað samræmist ekki lögum um virðisaukaskatt.
Hún er líka sterk.
Látum […] kappið bera fegurðina ofurliði
Ekki mundi ég vilja vera hurðarhúnn í dag.
Til höfuð þess sem selur eldsneyti er sett eftirlit Skattsins, eftirlit Samkeppniseftirlitsins, skattsekt, stjórnvaldssekt, verðþak, framlegðarhámark og hættan á því að einum liðsmanninum detti í hug einhver önnur leið til verðstýringar eða stýringar. Allt undir kringumstæðum þar sem það er þegar ljóst að lækkunin mun skila sér út í verðlag.
Einhver fræðimaðurinn hefði í góðu samkvæmi látið detta sér í hug hugtök á borð við margföld refsing en annar og óvandaðri maður látið nægja að segja jú kant meik ðis sjitt öpp.
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu.
13/04/2026 | Fréttir, Stjórnvöld, Umsagnir
Efnahagsleg staða Íslands mótast af landafræði – og það þarf að sjást í stefnumótun ESB.
Það er kjarninn í nýrri umsögn Samtaka atvinnulífsins (SA), SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu, Samtaka ferðaþjónustu og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, þar sem fjallað er um svokallaða eyjastefnu Evrópusambandsins.
Hærri kostnaður og takmarkanir sem ekki er hægt að horfa framhjá.
Í umsögn SA er bent á að:
-
Ísland sé háð flugi og sjóflutningum
-
aðrir samgöngukostir séu ekki til staðar
-
Þetta leiði til hærri kostnaðar og minni stærðarhagkvæmni
Þetta eru varanlegir þættir – ekki tímabundnar áskoranir.
Mikilvægt hlutverk Íslands á innri markaði
Þrátt fyrir þessar aðstæður gegnir Ísland lykilhlutverki.
Í umsögn SA er því lögð áhersla á að stefna ESB þurfi að taka mið af framlagi allra ríkja á innri markaðnum, þar á meðal EES/EFTA-ríkja.
👉 Lesa nánar um umsögn SA hér:
13/04/2026 | Fréttir, Greining, Verslun, Þjónusta
Ný skýrsla Nordregio, State of the Nordic Region 2026, sýnir skýrt að rekstrarumhverfi fyrirtækja á Norðurlöndum er að breytast hratt – og ekki jafnt alls staðar.
Fyrir stjórnendur í verslun og þjónustu snýst þetta ekki um langtímagreiningu – heldur ákvarðanir sem þarf að taka núna.
Helstu niðurstöður:
1. Fólk færist – markaðurinn fylgir
- Vöxtur er einbeittur í borgum og vaxtarsvæðum
- Dreifðari svæði dragast saman eða standa í stað
➡️ Viðskiptavinir færast – og eftirspurn með þeim
2. Aldurssamsetning breytist hratt
- Færri börn, fleiri eldri
- Hlutfall 80+ hækkar verulega á næstu árum
➡️ Þjónusta þarf að aðlagast nýjum þörfum og kaupmætti
3. Vöxtur knúinn af innflutningi fólks
- Fólksfjölgun byggir sífellt meira á aðflutningi
➡️ Vinnumarkaður og viðskiptavinahópur verða fjölbreyttari
4. Óvissa er orðin nýja normið
- Samspil lýðfræði, grænnar umbreytingar og geópólitíkur
➡️ Fyrirtæki þurfa meiri sveigjanleika en áður
Hvað þýðir þetta fyrir stjórnendur?
Meðal annars:
- Staðsetning skiptir meira máli en áður
– ekki allir markaðir vaxa
- Mannauður verður lykiláskorun
– bæði að fá fólk og halda í það
- Viðskiptavinir eru að breytast
– aldur, uppruni og þarfir
- Áætlanagerð þarf að vera lifandi
– gögn og sveigjanleiki skipta sköpum
Niðurstaða
Þróunin er skýr:
Samkeppni mun ráðast af því hver aðlagast hraðast.
Fyrirtæki sem:
- skilja breytingarnar
- nýta gögn
- og bregðast snemma
munu ná forskoti.
Smelltu hér til að nálgast skýrsluna.
27/03/2026 | Fréttir
Umræða um eldsneytisverð hefur verið áberandi undanfarna daga, ekki síst eftir að Hagstofa Íslands gaf það út að verð á bensíni hefði hækkaði um 5,8% í marsmánuði og verð á dísilolíu um 6,9%. Í kjölfarið kallaði m.a. einn verkalýðsleiðtogi eftir einhvers konar verðþaki á olíu og gaf til kynna að söluaðilar eldsneytis hækkuðu eldsneytisverð með forvirkum hætti.
Þegar þróunin er skoðuð í alþjóðlegu samhengi blasir önnur mynd við en sú sem gjarnan er dregin upp í opinberri umræðu. Samanburður á meðalsöluverði eldsneytis á Norðurlöndum frá áramótum sýnir að þær hækkanir sem hafa komið fram hér á landi hafa verið mun minni í krónum talið en annarsstaðar.
Gögn frá GlobalPetrolPrices gefa þessa niðurstöðu til kynna. Á tímabilinu frá 5. janúar til 23. mars á þessu ári var verðhækkun á dísilolíu til að mynda lægst hér á landi af Norðurlöndunum og verðhækkun á bensíni næst lægst. Bensínverð hækkaði hér á landi um 22 kr. á lítrann á tímabilinu á meðan hækkunin nam 15–86 kr. á hinum Norðurlöndum. Verð á dísilolíu hækkaði um 32 kr. á lítrann hér á landi en um 33–99 kr. á hinum Norðurlöndunum.
Í ljósi þess að eldsneytisverð á Íslandi hefur ekki hækkað jafn mikið og á hinum Norðurlöndum má færa rök fyrir því að íslenskir söluaðilar hafi hvorki velt kostnaðarhækkunum hraðar út í verð en sambærileg fyrirtæki erlendis né í meira mæli, heldur hið öndverða.
Þó þetta liggi fyrir breytir það því ekki að hækkandi eldsneytisverð hefur bæði bein og óbein áhrif á heimili og fyrirtæki. Þróun á alþjóðavísu hefur áhrif hér eins og annarsstaðar og getur orðið mjög neikvæð. Það skiptir hins vegar máli að umræðan sé á réttum stað og grundvallist á yfirvegun.
Gögnin sýna að verð á íslenskum eldsneytismarkaði hefur þróast með mun hóflegri hætti en á þeim mörkuðum sem við berum okkur helst saman við. Það er m.a. mikilvægt að hafa það í huga þegar farið er fram á að gripið sé til harkalegra inngripa á borð við verðþak og gefið til kynna að íslensk fyrirtæki gangi harðar fram en annarsstaðar.
Að lokum ber að taka fram að það er fyrirtækjanna sjálfra að finna leiðir til að bregðast við verðbreytingum á alþjóðavísu.
