Umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins fær falleinkunn hjá SVÞ og SA

Umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins fær falleinkunn hjá SVÞ og SA

08/07/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld

Viðskiptablaðið fjallar ítarlega um málið í fréttaskýringu í dag, 8. júlí, eftir Örn Arnarson, þar sem farið er yfir umsagnir SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu og Samtaka atvinnulífsins (SA) um umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins (SKE) um dagvöruverð á Íslandi.

Umræðuskjalið, sem SKE birti 10. júní, ber saman matvöruverð á Íslandi og í Evrópu og kemst að þeirri niðurstöðu að verðlag hér á landi sé hátt. Bæði SVÞ og SA gagnrýna hins vegar harðlega að skjalið sé sett fram í tómarúmi — samanburðurinn taki hvorki tillit til tekna og kaupmáttar né til afkomu íslenskrar dagvöruverslunar.

Afkoman styður ekki fákeppnisfullyrðingar

Í umsögn sinni bendir SVÞ á að ef hátt vöruverð mætti rekja til fákeppni og samþjöppunar, eins og SKE gefur í skyn, ætti það að endurspeglast í afkomu dagvörukeðjanna. Gögn úr ársreikningum sýna annað: hagnaður stærstu dagvöruverslana hefur numið 1,7–3% af tekjum frá árinu 2020 og hefur heldur farið lækkandi þrátt fyrir verulegar verðhækkanir á tímabilinu.

Kostnaðarsamsetning verslananna dregur upp skýrari mynd. Af hverjum 100 krónum sem neytendur greiða fyrir dagvöru fara um 79 krónur í vöruinnkaup og um 10 krónur í laun og annan starfsmannakostnað. Afgangurinn fer í annan rekstrarkostnað, afskriftir, fjármagnskostnað og skatta — þannig að eftir standa aðeins um tvær krónur í rekstrarafgang. „SVÞ hafnar því að afkoma dagvöruverslana styðji þá ályktun að þær standi að baki háu matvöruverði,“ segir í umsögninni.

 

Ísland með næstminnstu samþjöppunina á Norðurlöndum

Sérstaka athygli vekur samanburðarrannsókn norska ráðgjafarfyrirtækisins Samfunnsøkonomisk Analyse, unnin fyrir norsku systursamtök SVÞ, Virke, sem byggir meðal annars á gögnum frá systurstofnunum SKE á öllum Norðurlöndunum. Niðurstöður hennar benda til þess að samþjöppun á íslenskum dagvörumarkaði sé alls ekki óvenjuleg í norrænum samanburði — Herfindahl-Hirschman-vísitalan (HHI) mælist næstlægst á Íslandi af Norðurlöndunum og markaðsskipan hér er sambærileg því sem þekkist í nágrannalöndunum.

Rannsóknin sýnir jafnframt að íslenskar verslanir hafa náð umtalsverðri stærðarhagkvæmni: þær eru að jafnaði stærri en annars staðar á Norðurlöndum og hefur íbúum á hverja verslun fjölgað úr tæplega 2.000 árið 2015 í nær 3.000 árið 2024. Á sama tíma hefur hlutfall ráðstöfunartekna íslenskra heimila sem fer til kaupa á mat- og drykkjarvöru lækkað úr um 16% árið 2010 í 12,7% árið 2024 — og færst þannig nær því sem gerist í nágrannalöndunum.

Fari út fyrir lögbundið hlutverk

SA gengur enn lengra í sinni umsögn og dregur í efa hvort umræðuskjalið rúmist innan lögbundins hlutverks SKE. Að mati samtakanna hafi eftirlitið, með mati sínu á rekstri fyrirtækja, verðlagi og hagræðingarhvötum, farið út fyrir það hlutverk að gæta virkrar samkeppni. SA gagnrýnir jafnframt að forstjóri SKE hafi gagnrýnt rekstur fyrirtækja opinberlega áður en þeim gafst kostur á að svara fyrir sig. Í umsögninni segir að ekkert í skjalinu bendi til óheilbrigðra samkeppnishátta á dagvörumarkaði og hvetja samtökin SKE til að einbeita sér að lögbundnu hlutverki sínu: að rannsaka meint brot á samkeppnislögum.

Viðskiptablaðið bendir jafnframt á að umræðuskjalið birtist eftir að SKE fékk 30 milljóna króna fjárveitingu frá atvinnuvegaráðherra vegna sérstaks átaks stjórnvalda gegn verðbólgu og að sambærilegt skjal um eldsneytismarkaðinn hafi þegar verið birt — en fjármálageirinn gæti orðið næsta viðfangsefni eftirlitsins.

Heimild: Viðskiptablaðið Örn Arnarson, „Samkeppniseftirlitið á hálum ís“, Viðskiptablaðið, 8. júlí 2026, bls. 14–16.

Sjá einnig Yfirlýsing frá SVÞ og SA um umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins –> HÉR
Sjá einnig Samanburðargreiningu á norrænum dagvörumarkaði –> HÉR

_____________________________

 

 

 

Yfirlýsing frá SVÞ og SA um umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins

Yfirlýsing frá SVÞ og SA um umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins

03/07/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Úr hagsmunagæslunni

SVÞ og SA gagnrýna vinnubrögð Samkeppniseftirlitsins við umræðuskjöl um dagvöru og eldsneyti.

Tvö nýleg umræðuskjöl Samkeppniseftirlitsins, annars vegar um dagvöruverð og hins vegar um eldsneytismarkað, vekja upp alvarlegar spurningar um hvernig eftirlitið sinnir lögbundnu hlutverki sínu. Umræðuskjöl eiga að vera vettvangur fyrir opin skoðanaskipti, þar sem gögn eru lögð fram, óvissa viðurkennd og kallað eftir sjónarmiðum áður en niðurstöður eru dregnar fram. Þessi skjöl gefa hins vegar á köflum allt aðra mynd.

Samkeppniseftirlitið virðist í þessum tveimur málum hafa fært sig frá hefð sem einkennir mörg evrópsk samkeppnisyfirvöld. Í stað þess að nota umræðuskjöl fyrst og fremst til að setja fram opnar rannsóknarspurningar og kalla eftir gögnum eru þar á köflum settar fram órökstuddar ályktanir og möguleg íhlutun stjórnvalda rædd áður en rannsókn er lokið og umsagnir hafa verið metnar.

Í báðum skjölunum eru t.d. settar fram sterkar ályktanir um markaðshegðun, framlegð og skort á samkeppni, þótt eftirlitið viðurkenni sjálft að rannsóknir séu enn í gangi, frekari gögn og skýringar liggi ekki fyrir og samanburður við önnur ríki sé háður verulegum fyrirvörum.

Umræðuskjölin bera þess merki að Samkeppniseftirlitið hafi á köflum valið framsetningu sem vekur grunsemdir um háttsemi fyrirtækja áður en rannsókn er lokið. Þótt eftirlitið kalli skjölin umræðuskjöl eru þar settar fram staðhæfingar og vísbendingar sem geta haft veruleg áhrif á orðspor fyrirtækja áður en þau hafa fengið endanlegt tækifæri til að tjá sig.

Það er alvarlegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins hafi í fjölmiðlum lýst því yfir að efni umræðuskjalanna styðji málflutning hagsmunasamtaka á borð við FÍB og ASÍ. Slík ummæli vekja óhjákvæmilega þá spurningu hvort ferli umræðuskjalsins sé raunverulega opið eða hvort niðurstaðan hafi í reynd verið mótuð áður en umsagnir markaðsaðila hafa verið metnar. Hlutverk sjálfstæðs samkeppnisyfirvalds er að leggja sjálfstætt og hlutlægt mat á gögn, ekki að staðfesta fyrirfram framkomnar fullyrðingar einstakra hagsmunaaðila.

Í báðum skjölunum er stuðst við gögn og alþjóðlegan samanburð, en mun síður er gerð kerfisbundin grein fyrir öðrum skýringum á verðþróun, svo sem smæð markaðar, launakostnaði, flutningskostnaði, innkaupasamningum, birgðahaldi eða öðrum kostnaðarþáttum. Það eitt að verð á Íslandi sé hátt eða hækki hraðar en annars staðar sýnir ekki sjálfkrafa fram á að orsökin sé skortur á samkeppni. Slíkar ályktanir krefjast mun ítarlegri hagfræðilegrar greiningar en fram kemur í skjölunum.

Traust á Samkeppniseftirlitinu er ein mikilvægasta forsenda þess að markaðir virki eðlilega og að stjórnvöld og atvinnulífið njóti trúverðugleika. Þess vegna verða rannsóknir þess að standast ströngustu kröfur um óhlutdrægni. Þegar umræðuskjöl bera þess merki að niðurstöður séu kynntar áður en rannsókn lýkur, og þegar opinber ummæli stjórnenda styrkja þá mynd, er hætta á að traustið bíði hnekki.

Samkeppniseftirlitið á að leiða umræðuna með gögnum, greiningu og yfirvegun. Það á ekki að skapa þá tilfinningu að ákall um skoðanaskipti sé aðeins formsatriði áður en fyrirfram mótaðar niðurstöður eru staðfestar. Það er ekki aðeins óheppilegt heldur getur það grafið undan trúverðugleika skoðanaskiptanna og því mikilvæga hlutverki sem eftirlitið gegnir í íslensku atvinnulífi.

________________________________________________________________________________

Sjá viðtal RÚV við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra SVÞ 2. júlí 2026 –> HÉR
Sjá viðtal SÝNAR við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra SVÞ 2. júlí 2026 –> HÉR 

Sjá frétt frá vef SA um umræðuskjal SKE –> HÉR
Sjá umsögn SVÞ um umræðuskjal SKE –> HÉR

Heimurinn í vikunni | 1. júlí 2026

01/07/2026 | Bílgreinasambandið, Fréttir, Greining, Stafræn viðskipti, Stafræna umbreytingin, Verslun

Um samantektina

Heimurinn í vikunni er nýr efnisflokkur á vegum SVÞ sem dregur saman helstu alþjóðlegu þróunina sem getur haft áhrif á félagsfólk samtakanna. Samantektin er unnin með aðstoð gervigreindar sem greinir daglega alþjóðlegar fréttir, rannsóknir og opinber gögn. Ritstjórn SVÞ velur það efni sem skiptir mestu máli fyrir íslensk fyrirtæki, sannreynir heimildir og setur upplýsingarnar í samhengi.

Markmiðið er að gefa stjórnendum innsýn yfir það sem skiptir máli án þess að þeir þurfi sjálfir að fylgjast með tugum erlendra miðla á hverjum degi.

Heimurinn í vikunni

Vikuleg samantekt fyrir stjórnendur í verslunar og þjónustugreinum.

30. júní – 1. júlí 2026

Stóra myndin

Þegar litið er yfir alþjóðlegar fréttir síðustu daga blasir við skýr mynd.

Fyrirtæki um allan heim fjárfesta áfram af krafti í gervigreind, rafvæðingu og nýrri tækni. Á sama tíma aukast vísbendingar um hægari eftirspurn, meiri samkeppni, þrýsting á framlegð og skort á sérhæfðu starfsfólki.

Nýjustu rannsóknir McKinsey, EuroCommerce, DHL og Capgemini sýna að tækifærin sem felast í gervigreind eru gríðarleg. Ávinningurinn ræðst þó síður af tækninni sjálfri en af því hvernig fyrirtæki innleiða hana, þróa hæfni starfsfólks og byggja upp traust viðskiptavina.

Samhliða þessu er samkeppnin að harðna í mörgum greinum. Evrópskir bílaframleiðendur bregðast við auknum þrýstingi frá kínverskum framleiðendum, bresk smásala sýnir veikleikamerki og fagþjónustugreinar eins og endurskoðun, auglýsingar og hönnun standa frammi fyrir hröðum breytingum á rekstrarumhverfi sínu.

Tölur vikunnar

Tala Hvað segir hún okkur?
€240–320 milljarðar Áætlað viðbótarvirði sem gervigreind getur skapað fyrir evrópska verslun.
100.000 störf sem Volkswagen hyggst fækka í stærstu endurskipulagningu fyrirtækisins.
200.000 Óseldir 2025 árgerðarbílar hjá bílaumboðum samkvæmt Cox Automotive.
20% Hlutdeild rafbíla í nýskráningum í Evrópu.
80% evrópskra verslunarfyrirtækja eru enn á fyrstu stigum innleiðingar gervigreindar.
72% neytenda hafa áhyggjur af persónuvernd þegar gervigreind kemur að kaupferlinu.
69% starfsfólks í skapandi greinum segist hafa upplifað kulnun síðustu tólf mánuði.

Verslun og þjónusta

Gervigreind verður sífellt stærri hluti af rekstrinum

Nýjar rannsóknir frá McKinsey, EuroCommerce, DHL og Capgemini sýna að stærstu áskoranir fyrirtækja snúa ekki lengur að tækninni sjálfri heldur breytingastjórnun, hæfni starfsfólks og trausti viðskiptavina.

Á sama tíma mælist smásala í Bretlandi sú slakasta síðan í ársbyrjun 2024. Þótt um sé að ræða breskan markað geta slíkar breytingar gefið mikilvægar vísbendingar um þróun kaupmáttar og neytendahegðunar sem oft berast síðar til annarra markaða.

Spurningar sem vakna:

  • Er fyrirtækið að þróa vinnulagið jafn hratt og það fjárfestir í gervigreind?

  • Hvaða fyrstu merki sjáum við um breytingar í kauphegðun viðskiptavina okkar?

Heimildir

Bílgreinin

Umbreytingin heldur áfram að hraðast

Volkswagen undirbýr stærstu endurskipulagningu í sögu fyrirtækisins, rafbílar eru orðnir fimmtungur nýskráninga í Evrópu og kínverskir framleiðendur halda áfram að styrkja stöðu sína.

Á sama tíma glíma bílaumboð við miklar birgðir eldri árgerða á meðan nýir bílar hækka í verði. Fyrir bílaverkstæði eru tvær þróanir sérstaklega áberandi: aukin notkun gervigreindar við bilanagreiningu og nýjar reglur um Right to Repair, sem geta styrkt stöðu sjálfstæðra verkstæða á Evrópumarkaði.

Tækifæri að spyrja sig:

  • Er fyrirtækið tilbúið fyrir þann bílaflota sem verður á vegunum eftir fimm ár?

  • Hvernig getur gervigreind stytt greiningartíma og aukið gæði þjónustunnar?

  • Geta breytingar á evrópsku regluverki haft áhrif á þjónustu eða samstarf okkar?

Heimildir

Fagþjónusta

Sameiningar, aukin samkeppni og nýjar væntingar viðskiptavina

Endurskoðunar- og bókhaldsfyrirtæki halda áfram að sameinast til að ná stærðarhagkvæmni og sérhæfingu.

Í auglýsingageiranum færa fleiri fyrirtæki markaðsverkefni inn í eigin starfsemi á sama tíma og eftirlitsstofnanir herða eftirlit með alþjóðlegum auglýsinganetum.

Í skapandi greinum er myndin tvíbent. Fjárfesting í hönnun heldur áfram að aukast þrátt fyrir gervigreind, en kulnun starfsfólks er útbreidd og verður sífellt mikilvægara stjórnendaverkefni.

Það sem stjórnendur ættu að spyrja sig

  • Hvaða þjónusta okkar skapar virði sem viðskiptavinurinn getur ekki auðveldlega tekið inn í eigin starfsemi?

  • Erum við að nýta gervigreind til að styðja starfsfólkið eða eingöngu til að draga úr kostnaði?

  • Hvernig tryggjum við að lykilhæfni haldist innan fyrirtækisins?

Heimildir

SVÞ fylgist með:

Á næstu vikum verða þessi mál sérstaklega áhugaverð:

  • Gildistaka gagnsæiskrafna samkvæmt gervigreindarlögum Evrópusambandsins 2. ágúst 2026.

  • Áframhaldandi samkeppni evrópskra og kínverskra bílaframleiðenda.

  • Þróun smásölu í Evrópu og hvort veik eftirspurn breiðist út til fleiri markaða.

  • Hraði innleiðingar gervigreindar í verslun, þjónustu og faggreinum.

Það sem kom okkur á óvart

Þrátt fyrir mikla umræðu um að gervigreind muni draga úr þörf fyrir skapandi störf sýna ný gögn að fyrirtæki halda áfram að fjárfesta í hönnun og skapandi vinnu.
Á sama tíma glímir skapandi geirinn við mikla kulnun og auglýsingastofur missa verkefni í auknum mæli inn til viðskiptavina sinna.
Það bendir til þess að samkeppnisforskot framtíðarinnar verði síður fólgið í því hvort fyrirtæki noti gervigreind og frekar í því hvernig þau sameina tækni, mannlega þekkingu og sterka þjónustu.

Spurning vikunnar

Ef samkeppnisaðili þinn myndi innleiða gervigreind markvisst á næstu tólf mánuðum, á hvaða sviði myndi hann líklegast ná forskoti á fyrirtækið þitt?

Fréttamolar SVÞ júní 2026

Fréttamolar SVÞ júní 2026

29/06/2026 | Fréttamolar SVÞ, Fréttir, Greining, Í fjölmiðlum, Umsagnir, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa, Verslun, Þjónusta

Júní einkenndist af fjölbreyttri umfjöllun um rekstrarumhverfi fyrirtækja, breytingar á regluverki og sjálfbærnimál, auk greina um þróun vinnumarkaðarins og áhrif gervigreindar á verslun og þjónustu.
Á vettvangi hagsmunagæslunnar komu meðal annars til umfjöllunar áhrif EUDR-reglugerðarinnar, hafnalög, námsmat í grunnskólum og framtíð úrgangsmála.

Smelltu á blaðið hér fyrir neðan.

FRÉTTAMOLAR SVÞ JÚNÍ 2026

 

Til hamingju, Vonarstjörnur 2026!

Til hamingju, Vonarstjörnur 2026!

26/06/2026 | Bílgreinasambandið, Fréttir, Í fjölmiðlum

Það er sannarlega tilefni til að gleðjast þegar fólk úr röðum aðildarfyrirtækja SVÞ og BGS fær viðurkenningu fyrir framúrskarandi störf.
Á lista Góðra samskipta yfir 20 Vonarstjörnur 2026 undir 40 ára aldri eru nokkrir fulltrúar okkar sem hafa vakið athygli fyrir metnað, árangur og leiðtogahæfni í íslensku atvinnulífi.

Meðal þeirra sem tengjast aðildarfyrirtækjum SVÞ og BGS eru:

  • Jónas Kári Eiríksson (32), framkvæmdastjóri vörustýringar hjá Inchcape og stjórnarmaður í SVÞ og BGS
  • Sverrir Bartolozzi (29), forstöðumaður viðskiptaþróunar hjá Festi
  • Katrín Aagestad Gunnarsdóttir (35), markaðsstjóri Nettó
  • Tryggvi Már Magnússon (30), fjármálastjóri Eimskips fyrir Bandaríkjamarkað
  • Pétur Melax (28), sölustjóri Bónus

Þessi viðurkenning er til marks um öflugt fólk sem skapar verðmæti, leiðir breytingar og hefur jákvæð áhrif á fyrirtækin sín og íslenskt atvinnulíf.
Við erum sérstaklega stolt af því að Jónas Kári Eiríksson, stjórnarmaður í SVÞ og BGS, sé í þessum glæsilega hópi en hann hefur með kraftmiklum hætti lagt sig fram við að gæta hagsmunafyrirtækja SVÞ og bílgreinarinnar.

Við óskum þeim öllum innilega til hamingju með viðurkenninguna. Við hlökkum til að fylgjast með áframhaldandi vegferð þeirra og þeim árangri sem án efa á eftir að fylgja.

____

Mynd frá Medium.