SVÞ hafa skilað umsögn til velferðarnefndar Alþingis um frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum, nr. 36/1994 (157. mál á 158. löggjafarþingi). Frumvarpið takmarkar hversu oft og eftir hvaða viðmiðum leiga má hækka. Samtökin leggjast gegn því að það verði samþykkt í núverandi mynd og leggja til að það verði dregið til baka eða endurunnið að miklu leyti.
Hvað felur frumvarpið í sér?
Frumvarpið bætir við nýrri 37. gr. a í húsaleigulög. Hún heimilar reglubundnar breytingar á leigu eftir einu af þremur viðmiðum: vísitölu neysluverðs, föstu hlutfalli eða fastri fjárhæð. Hækkun má ekki vera meiri en hækkun vísitölu neysluverðs og minnst 12 mánuðir skulu líða milli breytinga. Þá verða ákvæði 33.–38. gr. ófrávíkjanleg í leigusamningum um atvinnuhúsnæði. Lögin eiga að taka gildi 1. júlí 2027.
Helstu athugasemdir SVÞ
-
Gögn styðja ekki inngrip. Frá 2015 til 2025 hækkaði leiguverð um 107%, almenn laun um 109% og laun verkafólks um 123%. Íbúðaverð hækkaði um 157%. Vísitala leiguverðs á höfuðborgarsvæðinu lækkaði um 0,92% í september, sem er annar mánuðurinn í röð, og leiguverð hefur lækkað um 2,6% að raunvirði síðastliðið ár.
-
Leigubremsa vinnur gegn eigin markmiðum. Hún getur gagnast sitjandi leigjendum um tíma en dregur úr hvata til útleigu, viðhalds og fjárfestingar. Framboð leiguhúsnæðis minnkar og nýir leigjendur mæta færri valkostum og harðari samkeppni.
-
Árleg uppfærsla skapar tekjubil. Við 5,9% verðbólgu verður árlega uppfærð leiga 2,61% lægri en mánaðarlega uppfærð leiga á fyrsta ári. Það getur leitt til hærri upphafsleigu og styttri samninga. Um 60% leiguhúsnæðis eru í eigu einstaklinga sem eiga erfiðara með að dreifa áhættu.
-
Mat á áhrifum og meðalhófi skortir. Greinargerðin sýnir ekki fram á að vægari og markvissari úrræði, svo sem aukið framboð og sértækur húsnæðisstuðningur, dugi ekki. Það veikir meðalhófsmat gagnvart eignarrétti.
-
Verðmyndun færist til stjórnsýslu. Aukin úrskurðarframkvæmd kærunefndar húsamála um „sanngjarna og eðlilega“ leigu getur með tímanum mótað verð í stað markaðsaðila.
Atvinnuhúsnæði á ekki heima í frumvarpinu
SVÞ gagnrýna sérstaklega að frumvarpið nái til atvinnuhúsnæðis. Rökstuðningur þess snýst um húsnæðisöryggi heimila og félagslega vernd. Hann á ekki við um samninga milli fyrirtækja. Gildandi lög byggja á samningsfrelsi í atvinnuleigu og frumvarpið snýr þeirri grunnreglu við án sjálfstæðs áhrifamats.
Samtökin benda á að ófrávíkjanleg ákvæði geti útilokað algeng samningsform, svo sem veltutengda leigu, þrepaleigu og upphafsafslætti. Þau geti einnig skapað læsingaráhrif sem verja sitjandi fyrirtæki fyrir samkeppni um eftirsóttar staðsetningar. Í reiknilíkani SVÞ nemur árlegt tekjubil fjögurra viðmiðunarfélaga um 1.277 m.kr. við 5,9% verðbólgu, að fullri innleiðingu lokinni. Þá er óljóst hvernig lögin taka til eldri samninga sem framlengjast sjálfkrafa eða með framlengingarvalrétti eftir gildistöku.
Niðurstaða
SVÞ telja frumvarpið ekki nægilega undirbúið og áhrifamat þess ófullnægjandi. Samtökin leggja til að það verði dregið til baka eða það endurunnið að miklu leyti, að atvinnuhúsnæði verði undanskilið með öllu og að áður en lengra er haldið fari fram sjálfstætt mat á áhrifum á framboð, fjárfestingu, fjármögnun og samkeppni.
Umsögn SVÞ í heild -> HÉR!
________________________________________________________
Algengar spurningar:
Hvað er leigubremsa?
Lagaákvæði sem takmarkar hversu oft og hversu mikið leiga má hækka. Í frumvarpinu mega hækkanir ekki vera meiri en hækkun vísitölu neysluverðs og minnst 12 mánuðir skulu líða á milli þeirra.Hvers vegna leggjast SVÞ gegn frumvarpinu?
Samtökin telja að leigubremsa dragi úr framboði og fjárfestingu í leiguhúsnæði og bitni á þeim sem koma nýir inn á markaðinn. Þau telja einnig að áhrifamat vanti og að vægari úrræði hafi ekki verið metin.Nær frumvarpið til atvinnuhúsnæðis?
Já, ákvæði 33.–38. gr. húsaleigulaga yrðu ófrávíkjanleg í leigusamningum um atvinnuhúsnæði. SVÞ vilja að atvinnuhúsnæði verði undanskilið.Hvenær eiga lögin að taka gildi?
Samkvæmt frumvarpinu 1. júlí 2027, og gilda þá um samninga sem komast á, eru endurnýjaðir eða framlengdir eftir það.