Áhrif evrópsks loftslagsregluverks á íslensk fyrirtæki voru í forgrunni á tveimur málstofum sem Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ) komu að á Umhverfisdegi atvinnulífsins 27. október. Þar var meðal annars fjallað um sérstöðu Íslands innan ETS-losunarviðskiptakerfisins og áhrif nýrra umbúðareglna Evrópusambandsins (PPWR) á íslenska verslun og þjónustu. Fulltrúar SVÞ og félagsfyrirtækja samtakanna tóku virkan þátt í umræðunum.
Umhverfisdagur atvinnulífsins fór fram á Hótel Reykjavík Grand undir yfirskriftinni „Sérstaða Íslands“. Dagurinn er sameiginlegur vettvangur Samtaka atvinnulífsins og aðildarsamtaka þeirra þar sem sjónum er beint að umhverfis- og loftslagsmálum, áskorunum fyrirtækja og tækifærum til umbóta.
ETS-kerfið: Sérstaða Íslands kallar á jafna samkeppnisstöðu
Á málstofunni „Sérstaða Íslands í ETS-kerfinu“, sem SVÞ og Samtök ferðaþjónustunnar (SAF) stóðu sameiginlega að, flutti Kristinn Már Reynisson, lögfræðingur SVÞ, erindi um áhrif evrópska losunarviðskiptakerfisins á íslenskt atvinnulíf.
Kristinn Már fór yfir niðurstöður greininga sem sýna hvernig landfræðileg lega Íslands, langar flutningsleiðir og krefjandi veðurskilyrði á Norður-Atlantshafi hafa áhrif á stöðu íslenskra fyrirtækja innan ETS-kerfisins.
ETS-kerfið: „Við förum fram á jafnan leikvöll“
Á málstofunni „Sérstaða Íslands í ETS-kerfinu“, sem SVÞ og Samtök ferðaþjónustunnar (SAF) stóðu sameiginlega að, fjallaði Kristinn Már Reynisson, lögfræðingur SVÞ, um áhrif evrópska losunarviðskiptakerfisins á íslenskt atvinnulíf. Málstofan fór fram undir fundarstjórn Maríu Rutar Ágústsdóttur hjá SAF.
Í erindi sínu, „Með vindinn í fangið – loftslagsreglur á ójöfnum grundvelli“, fór Kristinn Már yfir sérstöðu Íslands þegar kemur að flugi og sjóflutningum og þá hagsmunagæslu sem SA, SAF og SVÞ hafa unnið að í samstarfi við íslensk stjórnvöld gagnvart Evrópusambandinu.
Hann kynnti meðal annars niðurstöður tveggja greininga Det Norske Veritas (DNV) á sjóflutningum og greiningar Hagrannsókna á flugi. Niðurstöðurnar sýna hvernig landfræðileg lega Íslands, langar flutningsleiðir og krefjandi veðurskilyrði skapa íslenskum fyrirtækjum aðrar forsendur en fyrirtækjum á meginlandi Evrópu.
Samkvæmt greiningum DNV krefjast vindur og ölduhæð um 22% meiri orku við Ísland, samanborið við um 5% á Miðjarðarhafi. Þessar aðstæður, ásamt fjarlægð Íslands frá helstu mörkuðum, leiða til þess að ETS-kostnaður leggst þyngra á sjóflutninga til og frá landinu, með tilheyrandi áhrifum á innflutning, útflutning og samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja.
Kristinn Már benti jafnframt á að núverandi útfærsla kerfisins gæti skapað óæskilega hvata til að sniðganga Ísland í flutningum.
„Ef skekkjan verður ekki leiðrétt getur kerfið í núverandi mynd leitt af sér aukna losun. Það er nákvæmlega öfugt við tilganginn,“ sagði Kristinn Már.
Hann undirstrikaði að íslensk fyrirtæki hefðu þegar gripið til aðgerða til að draga úr losun, en að hvorki gjaldtaka né hagrænir hvatar gætu breytt landfræðilegri legu Íslands eða veðurskilyrðum á Norður-Atlantshafi.
Kristinn Már greindi einnig frá því að niðurstöður greininganna hefðu verið kynntar fulltrúum framkvæmdastjórnar ESB í mars 2026, áður en drög að endurskoðun ETS-kerfisins voru birt.
„Við erum ekki að biðja um undanþágur. Við erum að biðja um að kerfið, sem var hannað til að tryggja jafnan leikvöll, geri einmitt það,“ sagði Kristinn Már.
Að erindum loknum stýrði Kristinn Már pallborðsumræðum þar sem meðal þátttakenda voru fulltrúar Eimskips, Icelandair og stjórnvalda.
Í umræðunum var meðal annars fjallað um áhrif ETS á rekstur og fjárfestingar fyrirtækja, mikilvægi fyrirsjáanleika í regluverki og þá hagsmunagæslu sem íslensk stjórnvöld og atvinnulíf hafa unnið að á vettvangi Evrópusambandsins.
Nýjar umbúðareglur ESB: Hvað þýða þær fyrir íslenska verslun?
Á málstofu um PPWR, nýja reglugerð Evrópusambandsins um umbúðir og umbúðaúrgang, var sjónum beint að áhrifum regluverksins á íslensk fyrirtæki og þeim áskorunum sem fylgja innleiðingu þess.
Reglugerðin hefur mikla þýðingu fyrir fyrirtæki í verslun, innflutningi og dreifingu og felur meðal annars í sér breyttar kröfur til umbúða, endurnotkunar og endurvinnslu.
Í pallborðsumræðum tóku þátt fulltrúar tveggja félagsfyrirtækja SVÞ, Guðrún Aðalsteinsdóttir framkvæmdastjóri Krónunnar og Hafsteinn Snæland Grétarsson sölu- og markaðsstjóri Danól.
Fyrir íslensk fyrirtæki skiptir máli að innleiðing regluverksins taki mið af aðstæðum á litlum og landfræðilega einangruðum markaði, án þess að dregið sé úr markmiðum um minni umbúðaúrgang og aukna hringrásarhagkvæmni.
Icelandair valið Umhverfisfyrirtæki ársins 2026
Á Umhverfisdegi atvinnulífsins voru jafnframt afhent Umhverfisverðlaun atvinnulífsins og hlaut Icelandair viðurkenninguna Umhverfisfyrirtæki ársins 2026.
Icelandair var einnig meðal þátttakenda í ETS-málstofu SVÞ og SAF, þar sem fjallað var um áhrif losunarviðskiptakerfisins á flug- og sjóflutninga og mikilvægi þess að tryggja íslenskum fyrirtækjum sanngjörn samkeppnisskilyrði.
Umhverfisverðlaun atvinnulífsins eru veitt til að vekja athygli á fyrirtækjum sem sýna árangur í umhverfismálum og hvetja til frekari umbóta og nýsköpunar.
Nánar um Umhverfisfyrirtæki ársins 2026 á vef Samtaka atvinnulífsins
Umhverfisárangur og samkeppnishæfni þurfa að haldast í hendur
Umræðurnar á málstofunum tveimur sýndu hversu mikilvægt er að íslenskt atvinnulíf taki virkan þátt í mótun og innleiðingu evrópsks umhverfisregluverks.
Hvort sem um er að ræða losunarheimildir í flutningum eða nýjar kröfur til umbúða hafa reglurnar áhrif á daglegan rekstur, kostnað og samkeppnishæfni fyrirtækja.
SVÞ leggja áherslu á að metnaðarfull umhverfismarkmið og samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja geti farið saman. Til þess þurfi regluverkið að taka mið af sérstöðu Íslands og skapa raunhæfa hvata til umhverfisumbóta.
Þátttaka SVÞ og félagsfyrirtækja samtakanna á Umhverfisdegi atvinnulífsins er mikilvægur liður í því að koma þessum sjónarmiðum á framfæri og tryggja að rödd íslenskrar verslunar og þjónustu heyrist í umræðunni.