Vísitala neysluverðs – hugleiðingar
Eldsneyti
Í kjölfar birtingar á vísitölu neysluverðs (VNV) í janúar fór af stað pólitísk umræða um að olíufélögin hefðu ekki skilað lækkun sem átti að fylgja kerfisbreytingum stjórnvalda á eldsneytisgjöldum að fullu til neytenda.
Nú liggur hins vegar fyrir að ein af forsendum í þeirri umræðu var ekki rétt. Hagstofa Íslands hefur greint frá því að við sannprófun gagna fyrir febrúar hafi komið í ljós að rangt eldsneytisverð var skráð hjá einum smásöluaðila í janúar. Lækkun á dísil í janúar hefði átt að mælast 28,1% (áhrif á VNV -0,3%) í stað 24,2% (áhrif á VNV -0,26%). Lækkun á bensíni hefði átt að mælast 31,5% (áhrif á VNV -0,78%) í stað 27,4% (áhrif á VNV -0,68%).
Þegar þetta er leiðrétt breytast heildaráhrif af kerfisbreytingunni, þ.e. niðurfellingu bensíngjalda og olíugjalda ásamt hækkun kolefnisgjalds og innleiðingu kílómetragjalds á alla bíla. Í stað þess að breytingin hafi verið 0,05% til hækkunar á VNV, líkt og janúartölur gáfu til kynna, voru áhrifin í raun 0,09% til lækkunar.
Leiðrétting Hagstofunnar grefur undan þeirri pólitísku frásögn að olíufélög hafi ekki skilað lækkuninni að fullu til neytenda enda eru áhrif á VNV lægri en áætlað var í lagafrumvarpi um kerfisbreytinguna en þá voru áhrif á VNV metin á bilinu 0–0,1% til hækkunar.
Matvara og tollar
Þegar kemur að verðbólgu er það oftar en ekki dagleg innkaup sem móta afstöðu heimilanna og þar vegur matarkarfan þungt. Samkvæmt nýjustu mælingum hefur verð á mat hækkað um 0,97% milli mánaða og um 5,5% milli ára. Hækkunin dreifist á marga undirflokka meðal annars súkkulaði, grænmeti, fisk og kjöt.
Það sem vekur þó sérstaka athygli eru liðir á borð við verðþróun eggja og svínakjöts en verð á svínakjöti hefur hækkað um 7,6% á síðustu 12 mánuðum og verð á eggjum um 10,5%. Um er að ræða vörur sem njóta verulegrar tollverndar líkt og fram kemur í greinargerð sem SVÞ sendi á Alþingi í tengslum við fyrirhugaðar breytingar á búvörulögum. Þótt verðbreytingar einstaka mánuði geti skýrst af ýmsum ástæðum þá skiptir tollumgjörð máli því háir tollar geta dregið úr aðhaldi innflutnings gagnvart innlendri framleiðslu.
Í greinargerðinni kemur einnig fram að atvinnugreinar á borð við svína- og eggjaframleiðslu hafa hærri hagnaðarhlutfall og arðsemi eigin fjár en viðskiptakerfið í heild á síðustu árum sem gætu verið vísbendingar um takmarkað samkeppnisaðhald.
Því er eðlilegt að spyrja hvort hið opinbera ætti að taka mikla tollvernd til endurskoðunar með það að markmiði að efla samkeppni og draga úr verðbólguþrýstingi.