29/04/2026 | Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Úr hagsmunagæslunni
Visir birtir í dag grein Benedikts S. Benediktssonar, framkvæmdastjóra SVÞ undir heitinu Brandarar á Alþingi og alvarlegar spurningar um undirbúning lagasetningar
Brandarar á Alþingi og alvarlegar spurningar um undirbúning lagasetningar
Á meðan hlátur hljómaði í þingsal í fyrradag afgreiddi þingnefnd mál sem vekur alvarlegar spurningar um undirbúning lagasetningar.
Brandari 1: Ýjað að nánum kynnum
Í fyrradag var kátt á Alþingi þegar Inga Sæland tók til máls. Karl Gauti Hjaltason hafði spurt Ingu út í afstöðu hennar til kolefnisálaga, ETS, og virtist finna þeim ýmislegt til foráttu. Eins og vant er stóð ekki á svari Ingu sem sagði ekki skrítið að þau væru sammála þar sem þingmaðurinn hefði verið dálítið náin henni um tíma. Þvertók Inga fyrir að fara út í það nánar. Við svo búið ærðist þingheimur úr hlátri. Inga þakkaði fyrir fyrirspurnina, sagðist í góðum gír, vissi ekkert hvað hún ætlaði að segja en gerði að lokum góðlátlegt grín að ræðustíl Karls Gauta og uppskar enn frekari hlátrasköll.
Léttur tónn – þyngra mál í bakgrunni.
Brandari 2: Ýjað að nánum kynnum við stjórnarskránna
Annar brandari féll á Alþingi í fyrradag sem minna fór fyrir. Hann birtist í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um lagafrumvarp sem hefur þann tilgang að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti. Nú kann að vera að brandarinn sé það sem er kallað áunnið bragð (e. aquired taste), eins og ólífur með ansjósum.
Ábendingar um tvíverknað
Við meðferð efnahags- og viðskiptanefndar bárust henni ábendingar um að frumvarpinu væri kveðið á um að lagður skyldi 11% virðisaukaskattur á eldsneyti þetta sumarið og að Samkeppniseftirlitið skyldi hafa eftirlit með því að sú skattprósenta yrði fyrir valinu en ekki einhver önnur. Bent var á að ríkisskattstjóri hefði þegar eftirlit með slíku og óþarft væri að bæta Samkeppniseftirlitinu við.
Hátimbruð umfjöllun
Viðbrögð meirihlutans voru m.a. að benda með hátimbruðum hætti á að í 75. gr. stjórnarskrárinnar sé kveðið á um vernd atvinnufrelsis sem megi takmarka með lögum. Metur meiri hlutinn það svo að slíkar takmarkanir þurfi að byggjast á skýrri eða ótvíræðri lagaheimild og að löggjafanum sé óheimilt að fela framkvæmdarvaldshöfum óhefta ákvörðun um þær. Þá sagði meiri hlutinn að löggjafinn þurfi að mæla fyrir um meginreglur þar sem fram komi takmörk og umfang þeirrar réttindaskerðingar sem talin er nauðsynleg.
Barið í brestina
Að þessu sögðu lagði meiri hlutinn til að í stað þess að um framkvæmd eftirlits með lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti skuli gilda tiltekin ákvæði samkeppnislaga skuli þau hin sömu ákvæði gilda um tímabundna lækkun á útsöluverði eldsneytis. Í ljósi tillögunnar segir meirihlutinn að Samkeppniseftirlitinu beri að afla gagna og upplýsinga frá söluaðilum um verðmyndun og forsendur sem liggja henni að baki og þar með sé tryggt að söluaðilum sé óheimilt að auka eigin álagningu á eldsneyti í því skyni að taka til sín þann ávinning sem af tímabundinni lækkun virðisaukaskatts hlýst.
Áfram er gert ráð fyrir að söluaðilar eldsneytis leggi 11% virðisaukaskatt á eldsneyti þetta sumarið. Samkeppniseftirlitinu er ætlað að hafa eftirlit með því að sú lækkun eldsneytisverðs sem leiða mun af því að virðisaukaskattur lækkar tímabundið úr 24% í 11% endi í útsöluverði. Ef Samkeppniseftirlitið telur það ekki hafa gerst, þar sem söluaðilar hafi hækkað álagningu, á að beita þá stjórnvaldssektum. Hvergi er þess getið hverju álagning söluaðila má nema en þó á hún ekki að leiða til tapsrekstrar.
Þetta er brandari sem þarf að útskýra
Marga lögfræðingabrandara þarf að útskýra. Það er best að gera með því að setja fram þrjár spurningar, sem endurspegla hátimbraðar ábendingar meirihlutans, og bæta við ástæðu þess að spurt er:
- Hefur löggjafinn ákveðið takmarkanir á atvinnufrelsi með skýrri eða ótvíræðri lagaheimildþegar hann segir ekki í lagatexta heldur í nefndaráliti að hann ætlist til þess að álagning breytist ekki á eldsneyti? Ég bara spyr þar sem samkvæmt orðanna hljóðan eiga söluaðilar eldsneytis að skila út í útsöluverð muninum á 24% og 11% virðisaukaskatti og tilteknar reglur samkeppnislaga að gilda þegar Samkeppniseftirlitið framkvæmir eftirlit með því að svo fari. Í lagatextanum verður álagning ekki nefnd frekari en nokkuð annað en lækkun skatthlutfalls og breyting á útsöluverði af þeim sökum.
- Hefurlöggjafinn ákveðið meginreglur þar sem fram koma takmörk og umfang þeirrar réttindaskerðingar sem söluaðilarnir eiga að sæta? Ég bara spyr þar sem samkvæmt umfjöllun í nefndaráliti sem verður ekki í lagatexta verða takmörkin og umfangið í formi eftirlits Samkeppniseftirlitsins með álagningu, beiting stjórnvaldssekta af þess hálfu og heimild atvinnuvegaráðherra til að stýra verðlagningu með reglugerð.
- Hefur löggjafinn ákveðið að framselja til framkvæmdarvaldshafa óhefta ákvörðun um hver álagningin má vera?Ég bara spyr þar sem Samkeppniseftirlitið telst til handhafa framkvæmdarvalds og það virðist gert ráð fyrir að stofnunin ákveði án lögbundinna viðmiða hvað hún telur ásættanlegt þegar að álagningu kemur.
Ég veit ekki með ykkur en ég dó!
Aukabrandari: Ég sé gasljósið
Síðasta sumar sendi konan mig í sérverslun að kaupa ljósaperu í útiljós. Unga sölukonan sem afgreiddi mig afsakaði sig þar sem perurnar í ljósið væru ekki lengur framleiddar með sama ljósstyrk og áður. Ég sagði: „Ekkert mál, ef konan mín gerir athugasemdir segi ég henni bara að hún sé að missa vitið.“ Sölukonan unga varð vægast sagt óhress með þetta svar. Nú óska ég þess heitast að bévítans peran springi ekki aftur fyrr en unga sölukonan hefur gleymt mér.
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu
_____________________
Sjá aðrar umfjallanir, umsagnir og greinar frá SVÞ er varða málið.
SVÞ gagnrýna mögulega verðstýringu á eldsneyti og aukið ráðherravald – SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu
SVÞ varar við verðstýringu: „Aðgerðir stjórnvalda minna á leiktjöld“SVÞ: Varar við verðstýringu og „leiktjöldum“ í aðgerðum stjórnvalda – SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu
SVÞ gagnrýnir varnagla stjórnvalda í umræðu um „verðbólgukeppni“ – SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu
Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og samkeppnislögum – SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu
28/04/2026 | Stjórnvöld, Umsagnir, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa
SVÞ sendi þann 28. apríl 2026 frá sér umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og samkeppnislögum að teknu tilliti til breytingatillögu meiri hluta efnahags – og viðskiptanefndar.
Þar kemur m.a. fram að SVÞ telur það grafalvarlegt mál að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar sýni vilja til að stíga svo harkalega inn í fyrirtækjarekstur að taka að stýra verðlagningu og mótmæla því harðlega. Fordæmi slíks í seinni tíma hagssögu Íslands eru fá ef nokkur. Má segja að með umfjöllun í nefndarálitinu kveði við nýjan tón sem ekki hefur heyrst frá ríkisstjórnarflokkum um langa hríð, meira að segja í tíð ríkisstjornar sem starfaði í eftirmála efnahagshrunsins þegar þjóðin tókst á við umtalsverða efnahagslega erfiðleika. Leggjast SVÞ alvarið gegn því að slík skref verði stigin.
SMELLTU HÉR til að lesa alla umsögnina.
19/04/2026 | Stjórnvöld, Umsagnir, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa
SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu skiluðu umsögn, dags. 19. apríl 2026, þar sem samtökin lýsa skýrum stuðningi við frumvarp um einföldun eftirlits og telja það mikilvægt skref til að bæta samræmi og skilvirkni í eftirliti.
Í umsögninni er bent á að núverandi fyrirkomulag eftirlits hafi verið ósamræmt og að færsla verkefna til ríkisstofnana geti styrkt samhæfingu, aukið gagnsæi og bætt rekstrarskilyrði fyrirtækja.
SMELLTU HÉR til að hlaða niður allri umsögninni.
17/04/2026 | Stjórnvöld, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa
SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu skiluðu umsögn, dags. 17. apríl 2026, þar sem samtökin lýsa skýrum stuðningi við frumvarp um Stofnun atvinnuveganna og telja það mikilvægt skref til úrbóta í matvælaeftirliti.
Í umsögninni er bent á verulegt ósamræmi í framkvæmd matvælaeftirlits milli sveitarfélaga og að núverandi fyrirkomulag hafi ekki skilað nægjanlegum árangri, m.a. í ljósi alvarlegra athugasemda ESA, sem kalli á breytingar.
SMELLTU HÉR til að hlaða niður umsögninni.
17/04/2026 | Stjórnvöld, Umsagnir, Úr hagsmunagæslunni, Útgáfa
SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu skiluðu umsögn, dags. 17. apríl 2026, þar sem samtökin lýsa stuðningi við tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti en benda á ýmsa annmarka á framkvæmd frumvarpsins.
Í umsögninni eru m.a. gerðar athugasemdir við óskýrt fyrirkomulag eftirlits, tvíverknað milli stofnana og víðtækar heimildir ráðherra til inngripa í verðlagningu, sem samtökin telja bæði óljósar og hugsanlega skapa stjórnskipuleg álitaefni.
SMELLTU HÉR til að hlaða niður umsögninni.
15/04/2026 | Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Úr hagsmunagæslunni
Visir.is birtir í dag meðfylgjandi grein frá Benedikt S. Benediktssyni, framkvæmdastjóra SVÞ.
Verðbólgukeppni
Ríkisstjórnin lækkar virðisaukaskatt á eldsneyti sem væri góð hugmynd ef hún seldi hana ekki eins og vafning með undirmálslánum.
Hinn 10. apríl síðastliðinn kynnti ríkisstjórnin aðgerðir til að takast á við aukna verðbólgu vegna átaka í Persaflóa (a. الخليج الفارسی). Aðgerðirnar eru í raun tvær, þ.e. annars vegar tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti sem neytendur kaupa á dælu og hins vegar fjárframlag til að styrkja uppbyggingu hleðslustöðva.
Í frumvarpinu segir efnislega að á tímabilinu 1. maí til 31. ágúst verði virðisaukaskattur á eldsneyti 11% í stað 24%. Þá er beinum orðum kveðið á um að „á umræddu tímabili ber[i] söluaðilum eldsneytis að tryggja að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis.“ Í mati á áhrifum segir m.a.: „Sé lækkuninni miðlað til fulls inn í verð til neytenda lækkar verð að öðru óbreyttu um 10,5%.“ Þá segir einnig: „Gert er ráð fyrir að bein áhrif skattalækkunarinnar á vísitölu neysluverðs verði tæplega 0,3% til lækkunar sem mun ganga til baka að gildistíma loknum í byrjun september.“
Þátttökulistinn
Það er jákvætt að ríkisstjórnin stígi skref og gefi til kynna að hún ætlar að vera þátttakandi í baráttunni gegn verðbólgu. Virðisaukaskattslækkunin er nokkuð vel til þess fallin að lækka eldsneytiskostnað almennings og ætti ef vel tekst til að milda bein áhrif þróunar á alþjóðavettvangi á buddu margra landsmanna. Niðurstaðan ætti að verða mælanleg. Stuðningur við orkuskipti er aftur á móti lengri tíma mál, eins og forsætisráðherra hefur nefnt, en gæti í einhverjum mæli orðið lóð á vogarskálarnar m.t.t. orkusjálfstæðis þjóðarinnar.
Mun hámarksárangur nást?
Stutta svarið er já, hámarksárangur mun nást. Það segir sig nánast sjálft að muninum á 24% virðisaukaskatti á eldsneyti og 11% verður skilað út í verðlag enda samræmist annað ekki lögum um virðisaukaskatt og getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Stjórnandi sem tekur slíka áhættu verður ekki langlífur í starfi. Skatturinn hefur eftirlit með réttum skilum, virðisaukaskattsframkvæmdin er rótgróin og þó stundum kunni að skapast álitamál snúa þau afar sjaldan að svo einföldum viðskiptum sem innkaup og sala eldsneytis eru. Það er vel þekkt að fólk hefur sætt refsingu fyrir röng skil virðisaukaskatts.
Áhættan af því að lækkunin skili sér ekki til neytenda er því afar lítil ef nokkur. Af þeim sökum er í raun óþarft að taka fram í lagatextanum að söluaðilum beri að skila lækkun skatthlutfallsins út í smásöluverð, það mun gerast. Látum það liggja á milli hluta enda er það ekkert endilega alltaf slæmt að löggjafinn sé skýr þegar hann lætur í ljós til hvers er ætlast, svo fremi sem hann sé skýr.
Ekki að pissa í skóinn sinn heldur…
Að bera í bakkafullan lækinn er þekkt orðatiltæki og getur merkt að ganga lengra en tilefni er til. Myndmálið er skýrt, einstaklingur að bera vatn í fötu út í læk. Almennt er til þess ætlast að löggjafinn passi upp á slíkt og oft eru orð eins og meðalhófsregla og gullhúðun nefnd í því sambandi. Fræðimenn nefna stundum að lögmætisregla varni því að stjórnvöld grípi til aðgerða nema þær eigi sér stoð í lögum.
Eins og áður segir tryggja ákvæði virðisaukaskattslaga nú þegar að sú breyting á virðisaukaskattshlutfalli sem er boðuð með frumvarpinu muni skila sér út í smásöluverð. Í frumvarpinu er hins vegar gengið lengra.
Þetta er kraftakeppni
Eins og fram hefur komið er í frumvarpinu sérstaklega kveðið á um að söluaðilum eldsneytis beri að tryggja að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis. Skatturinn hefur, eins og áður segir, eftirlit með réttri meðferð virðisaukaskatts. Fjármála- og efnahagsráðherra telur hins vegar tilefni til að bæta í og Samkeppniseftirlitinu verður gert að hafa sérstakt eftirlit með því að söluaðilar skili tímabundinni lækkun virðisaukaskatts í útsöluverð eldsneytis.
Frændi minn í Bolungarvík sneri hurðarhúnum stundum aukahring því hann var svo handsterkur. Ráðherrann er líka sterkur.
Ekki bara einstaklingssport
Það er ekki nema von að fleiri hafi viljað taka þátt og ákveðið hafi verið að tryggja aðkomu atvinnuvegaráðherra að málinu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hún fái heimild til ákveða hámarksverð, hámarksálagningu eða aðra stýringu á verðlagningu eða viðskiptakjörum ef svo fer að söluaðilar eldsneytis tryggja ekki að hin tímabundna lækkun á skatthlutfalli virðisaukaskatts skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis. Ég held ég hafi verið búinn að nefna annað samræmist ekki lögum um virðisaukaskatt.
Hún er líka sterk.
Látum […] kappið bera fegurðina ofurliði
Ekki mundi ég vilja vera hurðarhúnn í dag.
Til höfuð þess sem selur eldsneyti er sett eftirlit Skattsins, eftirlit Samkeppniseftirlitsins, skattsekt, stjórnvaldssekt, verðþak, framlegðarhámark og hættan á því að einum liðsmanninum detti í hug einhver önnur leið til verðstýringar eða stýringar. Allt undir kringumstæðum þar sem það er þegar ljóst að lækkunin mun skila sér út í verðlag.
Einhver fræðimaðurinn hefði í góðu samkvæmi látið detta sér í hug hugtök á borð við margföld refsing en annar og óvandaðri maður látið nægja að segja jú kant meik ðis sjitt öpp.
Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu.
