Enn má Daði leiðrétta

Enn má Daði leiðrétta

29/01/2026 | Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld

Eftirfarandi grein frá Benedikt S. Benediktssyni, framkvæmdastjóra SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu birtist á VISI í dag.

Í umræðum um aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum á Alþingi, hinn 29. janúar 2026, svaraði fjármála- og efnahagsráðherra spurningu um hvernig ráðherrann ætlaði sér að bregðast við í ljósi fréttaflutnings af aukinni verðbólgu. Í svari ráðherra kom eftirfarandi m.a. fram:

„[Þ]að er auðvitað mikið áhyggjuefni að verðbólga sé að hækka. Það er hins vegar mjög mikilvægt að við rýnum þessar tölur og skoðum í grunninn hver ástæðan er. Það hefur orðið töluverð umræða um það, og kemur raunar fram í máli hv. þingmanns, að stjórnarandstaðan hafi varað við áhrifum breytinga á kílómetragjaldi og vörugjöldum af bifreiðum á vísitölu neysluverðs. Nú liggur mat Hagstofu Íslands fyrir og það kemur í ljós að áhrifin eru nákvæmlega í samræmi við það sem fjármálaráðuneytið spáði og að hækkunin sem er að verða núna á verðbólgu er vegna annarra þátta, þ.e. hækkunar á eldsneytisverðinu sjálfu og álagningar eldsneytis eða annarra slíkra þátta og álagningar á bifreiðar. Það er auðvitað slæmt þegar breytingar eru notaðar til að réttlæta hækkanir.“

Lög og regla

Það dylst fáum að með framangreindum orðum fór ráðherra þá leið að frábiðja sér gagnrýni á gerðir eigin ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta með því að benda á aðra meinta sökudólga. Með öðrum orðum skellti ráðherra skuldinni á aðra, gerði þá að blóraböggli eða benti á meintar syndir annarra (e. whataboutism). Þá bætti ráðherra um betur og gaf til kynna að niðurstaðan hefði að verið í samræmi við væntingar og mat ráðuneytis hans.

Það er ekki laust við að manni verði hugsað til texta viðlagsins í „Lög og regla“ eftir Bubba Morthens.

Þetta var ekki ég, þetta voru bílasalarnir!

Í tilefni af ásökun ráðherra gagnvart söluaðilum ökutækja er rétt að benda á eftirfarandi:

  • Undirritaður fékkst nýverið við það verkefni að benda ráðherra penlega á að skýring sem hann veitti í fréttaviðtali um sama málefni ætti sér ekki stoð í raunveruleikanum.1
  • Þegar ráðuneyti ráðherrans bað efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis að hækka vörugjöld af ökutækjum var tekið fram að breytingar í samræmi við tillögu ráðuneytisins mundu hafa í för með sér 0,1% hækkun á vísitölu neysluverðs.2 SVÞ og Bílgreinasambandið sendu nefndinni m.a. þá ábendingu að áhrifin væru vanmetin.3
  • Í mati ráðuneytisins um vörugjaldsbreytingar mundu hafa í för með sér 0,1% hækkun á vísitölu neysluverðs er tekið fram að „[m]eð því að aðlaga breytingarnar að kaupmynstri heimilanna eru áhrifin lágmörkuð […]. Framar í minnisblaðinu, á bls. 2, er fjallað um markmið vörugjaldabreytingarinnar og þar segir m.a.: „Í Ijósi þess að um 60% af nýskráðum fólksbílum heimila eru rafmagnsbílar, eru áhrifin á heimili og fjölskyldur lágmörkuð. Þá má gera ráð fyrir að aukin tekjuöflun ríkissjóðs dragi úr þenslu í hagkerfinu og þar með almennum verðbólguþrýstingi.“ Í þessu samhengi er rétt að taka fram að þó ráðuneyti ráðherrans vilji horfa til hegðunarbreytinga í tengslum við breytingu á skattlagningu þá verður sá vilji ekki þess valdandi að mælingar Hagstofu Íslands breytist. Í skýringum Hagstofunnar kemur nefnilega fram að þar á bæ sé mælingum á bílum skipt í þrjá flokka, rafmagnsbíla, tvinnbíla og bensín- og dísilbíla og til að lágmarka áhrif sveiflna í innflutningi hafi verið notað þriggja ára meðaltal nýskráninga til að ákvarða hlutföll. Í öllu byggði því mat ráðuneytis ráðherrans, sem hann segir í þokkabót að hafi staðist fyllilega, á óskhyggju en ekki mæliaðferðum Hagstofunnar. Matið skilaði því ekki aðeins rangri niðurstöðu heldur getur ekki verið að það hafi staðist.
  • Við meðferð efnahags- og viðskiptanefndar á beiðni ráðuneytis ráðherrans um breytingu á vörugjöldum varð ljóst að ekki hafði verið tekið tillit til breytinga sem hafa orðið á aðferðarfræði við prófun tengiltvinnbifreiða sem leiðir til hærri skattlagningar. Á þetta bentu SVÞ og Bílgreinasambandið.4 Ráðuneytið sendi nefndinni í kjölfarið minnisblað, taldi hugmyndir SVÞ og Bílgreinasambandsins óþarfar en stakk þó að nefndinni hugmynd að því hvernig mætti koma til móts við sjónarmið þeirra. Nefndin ákvað hins vegar að bregðast lítt við. Það er dagljóst að upphaflegt mat ráðuneytisins á áhrifum á vísitölu neysluverðs gat með tilliti til framangreinds ekki staðist enda hafði það ekki áttað sig á áhrifum prófunaraðferðarbreytinganna þegar beiðninni var komið á framfæri við efnahags- og viðskiptanefnd.
  • Í frétt á vef Hagstofu Íslands er eftirfarandi enda tekið fram: „Um áramótin voru gerðar ýmsar breytingar á gjöldum tengdum ökutækjum sem höfðu áhrif á vísitölu neysluverðs.“

Það þarf varla að rekja frekar að þegar ráðherra benti á aðra beindust a.m.k. fjórir fingur að honum sjálfum.

Þetta var ekki ég þetta voru olíufélögin!

Samkvæmt frétt á vef Hagstofu Íslands hefur vísitala neysluverðs hækkað um 5,2% síðastliðna tólf mánuði og hækkaði hún um 0,38% á milli mánaða. Í fréttinni er stiklað á stóru m.t.t. undirliða sem tóku milli mánaða breytingum og m.a. tekið fram að bensínverð hafi lækkað um 27,4%, dísilverð um 24,2% en veggjöld hækkað um 633,4% vegna kílómetragjalds.

Í tilefni af ásökun ráðherra gagnvart söluaðilum eldsneytis er rétt að benda á eftirfarandi:

  • Samantekið lækkaði sjálf vísitala neysluverðs um 0,94% vegna breytinga á eldsneytisverði. Hins vegar hækkaði vísitalan meira, eða um 0,99% vegna hækkunar kílómetragjalds.
  • Í áhrifamati greinargerðar frumvarps til laga um kílómetragjald var tekið fram að áhrif kílómetragjaldsins mundu hafa áhrif á vísitölu neysluverðs til hækkunar en afnám olíugjalds og vörugjalda á eldsneyti mundi hins vegar hafa áhrif til lækkunar. Þá sagði: „Gert er ráð fyrir að heildarbreytingin hafi óveruleg áhrif á vísitölu neysluverðs eða u.þ.b. 0–0,1% hækkun á vísitölunni.“
  • Það vill svo til að sú hækkun vísitölu neysluverðs, 0,05%, sem í frétt Hagstofunnar er sögð hafa orðið vegna upptöku kílómetragjald og niðurfellingar eldsneytisgjalda er mitt á milli þeirrar 0% og 0,1% hækkunar á vísitölunni sem ráðherra vænti. Ráðherra sló því naglann nánast lóðbeint á höfuðið í þessu tilliti þegar hann sagði hækkunina í samræmi við væntingar hans og ráðuneytis hans. Það sætir því furðu að ráðherra hafi af einhverjum orsökum talið tilefni til að halda því fram að það sé orsök hækkandi verðbólgu að álagning hafi aukist hjá söluaðilum eldsneytis.
  • Eftir eftirgrennslan komst skrifstofa SVÞ að því að útreikningar ráðuneytis ráðherrans, sem væntanlega eiga að gefa þá niðurstöðu að álagning söluaðila eldsneytis hafi hækkað, eru byggðir á afar sérstökum forsendum. Til grundvallar er nefnilega lögð svokölluð fastskattavísitala neysluverðs sem sýnir mat á breytingum á vísitölu neysluverðs ef ekki hefðu orðið breytingar á tilteknum sköttum, þ. á m. hinum niðurfelldu eldsneytissköttum. Í engu er tekið tillit til þess að hvorki kolefnisgjald né niðurfelldu eldsneytisskattarnir eru eða hafa verið lagðir á íblöndunarefni sem samkvæmt lögum er skylt að blanda í eldsneyti áður en það er selt til neytenda. Líkast til er þessi mælikvarði sem ráðuneytið styðst við því haldinn ágalla og niðurstöðurnar þess því vafasamar.

Það þarf varla að rekja frekar að þegar ráðherra benti á aðra beindust a.m.k. fjórir fingur að honum sjálfum, aftur.

Að handboltanum

Góður íþróttafréttamaður sagði eitt sinn: „Hvaðan kom hann, hvert er hann að fara. Hver er hann?“ Ég geri þennan endapunkt að mínum en spyr um ráðherrann en ekki Alexander Peterson.

 

Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra SVÞ – Samtaka verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandsins

 

  1. https://vb.is/skodun/dadi-ma-leidretta/
  2. Sjá bls. 6 hér: https://www.althingi.is/altext/erindi/157/157-417.pdf
  3. Sjá bls. 5 hér: https://www.althingi.is/altext/erindi/157/157-729.pdf
  4. Sjá hér: https://www.althingi.is/altext/erindi/157/157-1203.pdf

 

Skipulagsbreytingar við Suðurlandsbraut geta haft veruleg áhrif á rekstur fyrirtækja

Skipulagsbreytingar við Suðurlandsbraut geta haft veruleg áhrif á rekstur fyrirtækja

23/01/2026 | Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál, Verslun, Þjónusta

Áform Reykjavíkurborgar um breytingar á skipulagi við Suðurlandsbraut hafa vakið áhyggjur meðal fyrirtækja og fasteignaeigenda á svæðinu. Í umfjöllun Morgunblaðsins í dag er fjallað um að fyrirhugaðar breytingar geti haft áhrif á aðgengi, nýtingu lóða og rekstrarforsendur fyrirtækja í verslun og þjónustu.  

Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu, bendir á að umræðan um svæðið gefi ekki rétta mynd af stöðunni og bendir á að meðal aðildarfyrirtækja SVÞ séu fyrirtæki sem meta stöðuna sem svo að þau verði fyrir 60% skerðingu á bílastæðum.  

„Það er ljóst að sú staða verður afar erfið að fást við, ekki síst í þeim tilvikum þar sem í nágrenninu hefur verið reist íbúðabyggð með fáum bílastæðum og íbúar hafa í ýmsu tilliti brugðið á það ráð að leggja bílum sínum á bílastæði fyrir fyrirtæki sem eru staðsett við Suðurlandsbraut“ bendir Benedikt m.a. á í viðtalinu.  

SMELLTU HÉR til að lesa allt viðtalið. [Mynd Mbl.]

Skipulagsbreytingar geta skert aðgengi fyrirtækja

 

Gjaldabreytingar geta hraðað rafbílavæðingu – en áhrifin verða misjöfn

Gjaldabreytingar geta hraðað rafbílavæðingu – en áhrifin verða misjöfn

20/01/2026 | Bílgreinasambandið, Fréttir, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Umhverfismál

Breytingar á vörugjöldum bifreiða geta haft veruleg áhrif á þróun bílamarkaðarins á næstu misserum, þó að enn sé of snemmt að draga endanlegar ályktanir. Þetta segir Íris Hannah Atladóttir, hagfræðingur Samtaka verslunar og þjónustu, í viðtali í sérstöku bílablaði Morgunblaðsins í dag 20. janúar 2026.

„Tengiltvinnbílar hafa gagnast mörgum Íslendingum vel, og hjálpað þeim að taka skref í átt til rafvæðingar: Það geta verið alls konar ástæður að baki því hversvegna það hentar fólki ekki endilega að velja 100% rafmagnsbíl“ segir Íris.

Sjá viðtal við Írisi hér fyrir neðan:
Gjaldabreytingar geta hraðað rafbílavæðingu - Bílablað Morgunblaðsins 20.01.2026

Fréttamolar SVÞ | Desember 2025

Fréttamolar SVÞ | Desember 2025

06/01/2026 | Fréttamolar SVÞ, Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Innra starf, Stjórnvöld, Umhverfismál, Útgáfa, Verslun, Viðburðir, Þjónusta

Desember einkenndist af virkri hagsmunagæslu þar sem augu beindust að samkeppnishæfni verslunar og þjónustu í breyttu evrópsku og íslensku umhverfi, áhrif skatta og regluverks á rekstur og rekstrarkostnað.

Þá er undirbúningur að ráðstefnunni UPPBROT SVÞ 2026 sem haldin verður á Parliament Hótel Reykjavík við Austurvöll 12. mars nk., í fullum gangi.

 

SVÞ FRÉTTAMOLAR DESEMBER 2025.pdf
Árið sem er að líða – staða atvinnulífsins og áskoranir fram undan

Árið sem er að líða – staða atvinnulífsins og áskoranir fram undan

30/12/2025 | Fréttir, Greinar, Í fjölmiðlum, Stjórnvöld, Verslun, Þjónusta

Í nýrri grein á Innherja fjallar Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri SVÞ, um árið sem er að líða og þær áskoranir sem íslenskt atvinnulíf stendur frammi fyrir. Hann bendir á að samspil verðbólgu, vaxta og skatta, ásamt auknum reglu- og kostnaðarbyrðum, hafi þrengt verulega að rekstrarumhverfi fyrirtækja og grafið undan samkeppnishæfni.

Jafnframt er lögð áhersla á skort á fyrirsjáanleika í stefnu stjórnvalda sem geri fyrirtækjum erfiðara að taka langtímaákvarðanir um fjárfestingar og mannauð. Benedikt varar við að án markvissra aðgerða til að bæta rekstrarskilyrði geti samkeppnishæfni Íslands veikst til framtíðar og undirstrikar mikilvægi raunverulegs samstarfs stjórnvalda og atvinnulífs til að skapa skýrari leikreglur og styðja við verðmætasköpun.

👉 Lesa greinina í heild sinni:
https://www.visir.is/g/20252822845d/arid-sem-er-ad-lida

Niðurfelling bensíngjalda og olíugjalds um áramótin. Hver verða áhrifin? 

Niðurfelling bensíngjalda og olíugjalds um áramótin. Hver verða áhrifin? 

19/12/2025 | Fréttir, Stjórnvöld, Umhverfismál

Niðurfelling bensíngjalda og olíugjalds um áramótin. Hver verða áhrifin? 

Þegar lög um kílómetragjald á ökutæki taka gildi um áramótin munu almennt og sérstakt vörugjald af bensíni (bensíngjöld) ásamt olíugjaldi falla brott. Á móti mun kolefnisgjald hækka um 30–32% (án virðisaukaskatts).  

Einstaklingar og fyrirtæki hafa velt fyrir sér hvaða áhrif gjaldabreytingarnar hafa á útsöluverð á dælu. Einfalda svarið er að áhrifin ráðast ekki aðeins af gjaldabreytingunum sjálfum heldur fleiri þáttum, þ. á m. því hversu hátt hlutfall bílaeldsneytis er blandað endurnýjanlegu eldsneyti.  

Á vefsíðunni vegirokkarallra.is sem er haldið úti af stjórnvöldum kemur t.d. eftirfarandi fram í svari við spurningunni hvort breytingarnar hafi áhrif á dæluverð bensíns og dísilolíu: „Olíu- og bensíngjöld munu falla niður og dæluverð mun lækka til samræmis. Uppfært kolefnisgjald verður hærra en áður og vegur því á móti lækkuninni. Hversu mikil lækkunin verður ræðst af hlutfalli vistvænna íblöndunarefna í eldsneyti. Hluti þessara íblöndunarefna af hverjum lítra hefur hvorki borið kolefnisgjald né olíu- eða bensíngjöld.“ 

Af hverju skiptir íblöndun máli? 

Það sem margir átta sig ekki á er að þegar bensín eða dísilolía er keypt á dælu er ekki afhent 100% jarðefnaeldsneyti. Í meira en áratug hefur söluaðilum eldsneytis verið gert að blanda bílaeldsneyti öðrum efnum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og því er bílaeldsneyti á dælu ávallt blandað öðrum efnum. 

Söluaðilum eldsneytis er skylt samkvæmt lögum að tryggja að minnst 5% af heildarorkugildi eldsneytis í vegasamgöngum sé endurnýjanlegt eldsneyti.  

Skattar sem falla brott leggjast ekki á íblöndunarefni 

Bensíngjöld og olíugjald, sem falla niður um áramótin, eru ekki lögð á íblandaða hluta eldsneytis heldur aðeins þann hluta sem telst hreint jarðefnaeldsneyti þ.e. hreint bensín og hreina dísilolíu.  

Það þýðir að ef lítri af bensíni á dælu inniheldur 10% íblöndun þá er aðeins 90% af lítranum jarðefnaeldsneyti og því leggst niðurfelling bensíngjalda aðeins á 90% lítrans en ekki allan lítrann. Þannig mun skattalækkunin á eldsneyti verða í hlutfalli við hversu stór hluti eldsneytis er hreint jarðefnaeldsneyti.  

Dæmi um áhrif breytinganna á dæluverð 

Samkvæmt vefnum GSM bensín nam lægsta bensínverðið hinn 19. desember 2025 279,7 kr./lítra. Bensíngjöld og kolefnisgjald (með virðisaukaskatti) nema samanlagt 134,9 kr./lítra en hlutur þeirra í lítraverði breytist eftir því hversu mikil íblöndun er í eldsneytinu. Um áramótin falla bensíngjöld brott og þá stendur eftir kolefnisgjald að fjárhæð 30,1 kr./lítra (með virðisaukaskatti).  

Miðað við þessar forsendur, bensínverð 279,7 kr./lítra og skattlagningu annars vegar í dag og hins vegar eftir áramót má áætla að bensínverð geti lækkað um 89,1–104,8 kr./lítra miðað við íblöndun á bilinu 0–15%. Þess ber að geta að samkvæmt upplýsingum frá Umhverfis- og orkustofnun nam íblöndun í bensíni um 10% að meðaltali á tímabilinu janúar til október 2025.  

Dæmi um áhrif niðurfellingu bensíngjalda   

Samkvæmt vefnum GSM bensín nam lægsta dísilverðið hinn 19. desember 292,7 kr./lítra. Olíugjald og kolefnisgjald (með virðisaukaskatti) nema samanlagt 122,4 kr./lítra en hlutur þeirra í lítraverði breytist eftir því hversu mikil íblöndun er í eldsneytinu. Um áramótin fellur olíugjald brott og eftir stendur kolefnisgjald að fjárhæð 35,1 kr./lítra (með virðisaukaskatti).  

Miðað við þessar forsendur, dísilverð sem nemur 292,7 kr./lítra og skattlagningu annars vegar í dag og hins vegar eftir áramót má áætla að dísilverð geti lækkað um 74,2–87,3 kr./lítra miðað við íblöndun á bilinu 0–15%. Þess ber að geta að samkvæmt upplýsingum frá Umhverfis- og orkustofnun nam íblöndun í dísilolíu í vegasamgöngum um 8% að meðaltali á tímabilinu janúar til október 2025.   

Dæmi um niðurfellingu olíugjalds

  

Tekið skal fram að hér er um dæmi að ræða. Við útreikninganna er eingöngu tekið mið af breytingum á skattlagningu en ýmsir aðrir þættir á borð við innkaupsverð á eldsneyti og íblöndunarefnum hafa einnig veruleg áhrif á lítraverð. Þá skal ítrekað að verðlagning á bensín og dísilolíu er á endanum ávallt ákvörðuð af söluaðilum, slík ákvarðanataka er á þeirra ábyrgð enda um viðskiptalegar ákvarðanir að ræða.